चाडबाडमा मांसाहार, जुवा, रक्सी र कुसंस्कार: एक चिन्तन

नेपालमा बडादशैं हिन्दुहरूको महान् चाड हो। यो पर्वले आपसी मेलमिलाप, प्रेम र आत्मीयताको सन्देश बोकेर आउँछ। देश-विदेशमा रहेका आफन्तहरू भेटघाट गर्ने, मिठोमसिनो खाने र आध्यात्मिक कुराकानीमा रम्ने यो समय वर्षकै विशेष अवसर हो। तर, यही पर्वमा केही कुसंस्कार र विकृतिहरूले पनि ठाउँ पाइरहेका छन्। मांसाहार, जुवा, तास, रक्सी र धूम्रपानजस्ता गलत बानीहरूले हाम्रो समाजमा गहिरो असर पारिरहेको छ। यस्ता कुसंस्कारलाई चाडबाडको संस्कृतिको हिस्सा बनाउनु कति जायज छ? यो लेखमा यिनै विषयमा शास्त्रीय र सामाजिक दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गरिनेछ।

#### मांसाहार: शास्त्रीय र नैतिक दृष्टिकोण
मांसाहारको विषयमा हिन्दु शास्त्रहरूले स्पष्ट मार्गदर्शन दिएका छन्। भगवद्गीता (अध्याय १७, श्लोक ७-१०) मा खानपानलाई सात्त्विक, राजसिक र तामसिक भनेर वर्गीकरण गरिएको छ। सात्त्विक आहारले मन र शरीरलाई शुद्ध र स्वस्थ राख्छ, जबकि तामसिक आहार (जस्तै: मासु, रक्सी आदि) ले मनलाई अशान्त र शरीरलाई अस्वस्थ बनाउँछ। मांसाहारलाई जीवहिंसासँग जोडेर हेरिन्छ, जुन अहिंसाको सिद्धान्तविपरीत छ। अहिंसा हिन्दु धर्मको मूल आधार हो, जसलाई मनुस्मृति (५.४५) मा पनि भनिएको छ: "यो जीवको हत्या गर्छ, उसले आफ्नो आत्मालाई पनि हानि पुर्‍याउँछ।"

मांसाहार केवल जिब्रोको स्वादका लागि गरिने जीवहिंसा हो। जीवको जीवनलाई केवल क्षणिक स्वादका लागि अन्त्य गर्नु नैतिक र आध्यात्मिक रूपमा गलत मानिन्छ। साथै, आधुनिक विज्ञानले पनि मांसाहारको अत्यधिक सेवनले मुटु रोग, क्यान्सर र अन्य स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउने देखाएको छ। तसर्थ, दशैंजस्तो पवित्र चाडमा मांसाहारलाई संस्कृतिको हिस्सा बनाउनुको सट्टा सात्त्विक र शाकाहारी भोजनलाई प्राथमिकता दिनु उचित हुन्छ।

#### जुवा र तास: क्षणिक रमाइलोको दीर्घकालीन हानि
दशैंमा जुवा र तास खेल्ने प्रचलनलाई कतिपयले रमाइलोको रूपमा लिन्छन्। तर, यस्ता गतिविधिहरूले क्षणिक आनन्द त दिन्छन्, तर दीर्घकालमा परिवार र समाजलाई गम्भीर हानि पुर्‍याउँछन्। महाभारतमा पाण्डवहरूले जुवामा सर्वस्व गुमाएको कथा हाम्रा लागि ठूलो पाठ हो। जुवाले धनमात्र होइन, पारिवारिक सुख, शान्ति र सम्मान पनि नष्ट गर्छ। आज पनि जुवाको लतमा परेर घर-जग्गा, सम्पत्ति र पारिवारिक सम्बन्ध गुमाएका उदाहरणहरू प्रशस्त छन्।

शास्त्रमा पनि जुवालाई पापकर्म मानिएको छ। मनुस्मृतिमा जुवालाई सामाजिक अस्थिरताको कारण मानिएको छ। यो केवल धनको नाश होइन, मानसिक तनाव, झगडा र आपराधिक गतिविधिको पनि बाटो बन्छ। सुरुमा रमाइलोका लागि खेलिएको तास वा जुवा पछि लत बनेर सर्वस्व नष्ट गर्छ। यो चिन्तनको विषय हो कि चाडबाडको नाममा यस्ता गतिविधिलाई किन संस्कृतिको हिस्सा बनाइन्छ?

#### रक्सी र धूम्रपान: स्वास्थ्य र संस्कारमाथिको धोका
रक्सी र धूम्रपानको सेवनलाई पनि कतिपयले चाडबाडको रमाइलोसँग जोड्छन्। तर, यी बानीहरूले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार, रक्सी र धूम्रपानले कलेजो रोग, क्यान्सर, फोक्सोको समस्या र मुटु रोग निम्त्याउँछ। यी कुलतहरूले व्यक्तिको स्वास्थ्यमात्र होइन, परिवारको आर्थिक अवस्था र भावी पुस्तालाई पनि नकारात्मक असर पार्छ।

आध्यात्मिक दृष्टिकोणबाट रक्सीलाई तामसिक पदार्थ मानिन्छ, जसले मनलाई अशान्त र बुद्धिलाई भ्रमित बनाउँछ। भगवद्गीतामा भनिएको छ, "जुन कुराले मनलाई भ्रममा पार्छ, त्यो सुखको बाटो होइन।" साथीहरूको लहलहमा लागेर रक्सी र धूम्रपान गर्ने बानीले परिवारमा झगडा, आर्थिक संकट र सामाजिक बदनामी निम्त्याउँछ। यस्ता बानीले हाम्रा सन्तानलाई पनि गलत बाटोमा डोर्‍याउँछ, जसले समाजको नैतिक आधारलाई कमजोर बनाउँछ।

#### कुसंस्कारलाई संस्कृतिको नाम नदिऔं
चाडबाड हाम्रो संस्कृति र संस्कारको पहिचान हो। तर, मांसाहार, जुवा, रक्सी र धूम्रपानजस्ता गलत बानीलाई संस्कृतिको हिस्सा बनाउनु कुसंस्कार हो। यस्ता गतिविधिहरूले क्षणिक रमाइलो त दिन्छन्, तर दीर्घकालमा व्यक्तिगत, पारिवारिक र सामाजिक हानि गर्छन्। आगोको सानो चिन्गारीले जंगल सखाप पारेजस्तै, यी कुलतहरूले सुरुमा रमाइलो लागे पनि अन्तमा सर्वस्व नष्ट गर्छ।

हाम्रो समाजमा यस्ता कुसंस्कारलाई हटाउन जरुरी छ। दशैंजस्तो पवित्र चाडमा हामीले शाकाहारी भोजन, सात्त्विक व्यवहार र आपसी प्रेमलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। परिवारसँग बसेर आध्यात्मिक कुराकानी, भजन-कीर्तन र सकारात्मक गतिविधिमा समय बिताउनुपर्छ। हाम्रा सन्तानलाई सही संस्कार सिकाउनु हाम्रो कर्तव्य हो।

#### निष्कर्ष
बडादशैं हाम्रो संस्कृतिको अमूल्य सम्पदा हो। यो पर्वलाई मांसाहार, जुवा, रक्सी र धूम्रपानजस्ता कुसंस्कारले दूषित गर्नु हुँदैन। शास्त्र र विज्ञान दुवैले यी बानीहरूको हानिकारक प्रभावलाई स्पष्ट पारेका छन्। हामीले चाडबाडलाई सात्त्विक र सकारात्मक बनाउनुपर्छ, जसले हाम्रो शरीर, मन र समाजलाई स्वस्थ र सुखी बनाओस्। आउनुस्, यो दशैंमा कुसंस्कार त्यागेर सच्चा संस्कार र संस्कृतिको संरक्षण गरौं।