डिस्कर्ड: जेनजी आन्दोलनको डिजिटल मेरुदण्ड

सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा नेपालको राजनीतिमा जेनजी (जनरेशन जेड) आन्दोलनले इतिहास रच्यो। केपी शर्मा ओलीको सरकार ढाल्दै सुशीला कार्कीलाई अन्तरिम नेतृत्वमा पुर्‍याएको यो आन्दोलनको केन्द्रमा थियो – डिस्कर्ड। सामाजिक सञ्जालहरूमा प्रतिबन्ध लागेपछि यो अनलाइन च्याट प्लेटफर्म जेनजीहरूको ‘डिजिटल संसद्’ बन्यो। डिस्कर्ड के हो? यसले जेनजी आन्दोलनलाई कसरी अगाडि बढायो? यसको सुरुवात कस्तो थियो? आउनुहोस्, बुझौँ।

#### *डिस्कर्डको जन्म र विशेषता*
डिस्कर्ड फ्री अनलाइन प्लेटफर्म हो, जसले भोइस, भिडियो र टेक्स्ट च्याट सुविधा दिन्छ। सन् २०१५ को मार्चमा बेटा र मेमा पूर्ण लन्च भएको यो एप अमेरिकी उद्यमी जेसन सिट्रन र रुसी मूलका स्ट्यानिस्लाभ भिस्नेवस्की (स्ट्यान) ले बनाए। ‘डिस्कर्ड’ शब्दले ‘असहमति’ जनाउँछ, तर संस्थापकहरूले यसलाई विविध आवाज जोड्ने समुदायको प्रतीक बनाए। जेसनले ‘ओपनफिन्ट’ र ‘ह्यामर एन्ड चिसेल’ स्टुडियो चलाएका थिए भने स्ट्यानले प्राविधिक डिजाइनमा योगदान दिए।

डिस्कर्डको खासियत यसको ‘सर्भर’ र ‘च्यानल’ प्रणाली हो। प्रयोगकर्ताले सर्भर (ग्रुप) बनाएर भोइस, टेक्स्ट वा भिडियो च्यानल (कोठा) छुट्याउन सक्छन्। न्यून ल्याग (०.०१ सेकेन्ड) को भोइस च्याटले गेमिङ र मिटिङलाई सजिलो बनायो। स्क्रीन शेयरिङ, फाइल अपलोड र लाइभ स्ट्रिमिङले छलफल व्यवस्थित गर्छ। फ्री संस्करण पर्याप्त छ, तर ‘डिस्कर्ड निट्रो’ ले कस्टम इमोजी, १०० एमबीसम्म फाइल अपलोड र ४के भिडियो दिन्छ। सर्भरमा लाखौं जोडिन सक्छन्, जसले समुदाय निर्माणमा सघाउँछ। कोभिड-१९ पछि नेपालमा यसको प्रयोग ह्वात्तै बढ्यो, गुगल प्ले स्टोरमा नवौं स्थानमा पुग्यो।

#### *जेनजी आन्दोलनमा डिस्कर्डको भूमिका*
भदौ २३ (सेप्टेम्बर ८, २०२५) बाट जेनजी आन्दोलन सुरु भयो। ओली सरकारले फेसबुक, टिकटक, ह्वाट्सएपसहित २६ सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्ध लगायो। जेनजीहरूले डिस्कर्डलाई आधार बनाए। ‘हामी नेपाल’ र ‘युथ अगेन्स्ट करप्सन’ सर्भरमा १ लाख ३० हजार सदस्य जोडिए। भदौ २५ मा नयाँ सरकार गठन, सेनासँग वार्ता र प्रतिनिधि चयनको छलफल भयो, जसलाई मिडियाले प्रत्यक्ष प्रसारण गरे।

संसद् जल्यो, ओलीले राजीनामा दिए। सेनाले कर्फ्यू लगायो र वार्ता आह्वान गर्‍यो। ‘हामी नेपाल’ सर्भर (१ लाख ४५ हजार सदस्य) मा सागर ढकाल, कुलमान घिसिङसँग भर्चुअल छलफल भयो। सुशीला कार्कीलाई ७,७१३ भोट (५०%+) मा अन्तरिम नेतृत्व चुने। चyanलहरू (घोषणा, फ्याक्ट-चेक, इमर्जेन्सी हेल्पलाइन) ले व्यवस्थित बनायो। तर, मोलोटोभ र हतियारका सन्देशले जोखिम देखायो।

गुगल ट्रेन्डमा ‘जेनजी डिस्कर्ड’, ‘जेनजी डिस्कर्ड लिङ्क’ खोजी बढ्यो। मिमहरू (‘प्रधानमन्त्री डिस्कर्डबाट छान्ने’) भाइरल भए।

#### *प्रभाव र सम्भावना*
डिस्कर्डले जेनजी आन्दोलनलाई ‘डिजिटल लोकतन्त्र’ बनायो। सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्धविरुद्ध प्रोटोन भीपीएन डाउनलोड ६,०००% बढ्यो। कार्नेगी एन्डोमेन्टका स्टिभन फेल्डस्टाइनले यसलाई ‘अभूतपूर्व’ भने। तर, ट्रोल र भेरिफिकेसन अभाव चुनौती छ। डिस्कर्डले नेपालको युवा शक्तिलाई विश्वमाझ चिनायो, र यसले भावी राजनीतिमा स्थायी भूमिका खेल्न सक्छ।