जेनेरेसनहरूको कथा: जेन जीको नेतृत्वमा नेपालको क्रान्ति

नेपालमा सेप्टेम्बर २०२५ मा जेन जी (Generation Z) को आन्दोलनले देशको राजनीतिक परिदृश्यमा ठूलो हलचल ल्यायो। भ्रष्टाचार, नातावाद (नेपो बेबिज) र सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्धविरुद्ध सुरु भएको यो प्रदर्शनले सेप्टेम्बर ८–९ मा अभूतपूर्व उथलपुथल निम्त्यायो, जसले तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको राजीनामा, सरकारी भवनहरूमा आगजनी र नेपाली सेनाको सडक उपस्थितिसम्म पुर्‍यायो। नेपालमा भएको आन्दोलनले जेन जी शब्दले विश्वव्यापी चर्चा दिलायो, तर यो शब्द केवल एक उमेर समूह सँग मात्र सम्बन्धित होइन—यो डिजिटल युगको क्रान्तिकारी पुस्ता पनि हो, जसले नेपालको ऐनालाई नयाँ रङ्ग दियो। वर्तमान समयमा Generation z अर्थात् जेन जी धेरै प्रचारप्रसारमा आए पनि यस्ता जेनेरेसनहरू थुप्रैवटा छन्। ती जेनेरेसनहरू कति प्रकारका छन्? र तिनीहरू के–के हुन्? भन्ने बारेमा यहाँ केही जानकारी प्रस्तुत गरिएको छ।

 जेनेरेसनहरू के–के हुन्?

जेनेरेसन भनेको एकै समयमा जन्मिएका मानिसहरूको समूह हो, जसलाई साझा ऐतिहासिक, सामाजिक र प्राविधिक घटनाहरूले आकार दिन्छ। प्रत्येक जेनेरेसन १५–३० वर्षको अवधिमा फैलिन्छ, र तिनका मूल्य, व्यवहार र विश्वास समयको परिस्थितिमा आधारित हुन्छ।  जेनेरेसनहरूको परिभाषा र विशेषता Pew Research Center र Encyclopædia Britannica मा स्पष्ट रूपमा लेखिएको छ जस अनुसार generation का प्रकार र परिभाषा यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।

१. साइलेंट जेनेरेसन (Silent Generation)

 (१९२८–१९४५):** यो पुस्ता द्वितीय विश्वयुद्ध र आर्थिक मन्दीको समयमा जन्मियो (उमेर: ८०–९७ वर्ष, २०२५ मा)। यिनीहरू मेहनती, अनुशासित तर राजनीतिक रूपमा कम सक्रिय थिए। नेपालमा यिनीहरूले राजतन्त्र र प्रारम्भिक प्रजातन्त्रको समय देखे, तर सामाजिक आन्दोलनमा कम सहभागी भए।

२. बेबी बुमर्स (Baby Boomers)

 (१९४६–१९६४):** युद्धपछिको जनसंख्या वृद्धि (बेबी बुम) ले जन्माएको यो पुस्ता (उमेर: ६१–७९ वर्ष) आर्थिक समृद्धि र सांस्कृतिक परिवर्तन (जस्तै: हिप्पी संस्कृति) मा हुर्कियो। नेपालमा यिनीहरूले २००७ को प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र माओवादी विद्रोह देखे। जेन जीले यिनलाई ‘ओके बुमर’ भन्दै उपहास गर्छ, किनभने यिनीहरूमाथि सत्तामा नातावादलाई बलियो बनाएको आरोप छ।

३. जेनेरेसन एक्स (Generation X)
 (१९६५–१९८०):** यो पुस्ता (उमेर: ४५–६० वर्ष) व्यक्तिगत कम्प्युटर र स्वतन्त्रताको युगमा हुर्कियो। नेपालमा यिनीहरूले २०४६ को जनआन्दोलन र प्रजातान्त्रिक पुनर्स्थापना देखे। यिनीहरू व्यावहारिक र कम बिद्रोही छन्, तर जेन जीको तुलनामा स्थायित्वमा विश्वास गर्छन्।

४. *मिलेनियल्स (Millennials वा Gen Y)

 (१९८१–१९९६):** इन्टरनेटको प्रारम्भ र २००८ को विश्व आर्थिक मन्दीले आकार दिएको यो पुस्ता (उमेर: २९–४४ वर्ष) सामाजिक न्याय र लचिलो काममा विश्वास गर्छ। नेपालमा यिनीहरूले २०६२/६३ को जनआन्दोलन र गणतन्त्र स्थापनामा योगदान दिए। यिनीहरूले जेन जीको डिजिटल सक्रियताको बाटो खोले।

५. जेनेरेसन जेड (Gen Z वा जेन जी)
 (१९९७–२०१२):** डिजिटल युगको पहिलो पुस्ता (उमेर: १३–२८ वर्ष) स्मार्टफोन, COVID-19 र सामाजिक न्यायको मुद्दामा सक्रिय छ। नेपालमा यिनीहरूले २०२५ को आन्दोलनमार्फत् भ्रष्टाचार र नातावादविरुद्ध लडाइँ गरे। यिनीहरू प्रामाणिकता र तत्काल बदलावमा विश्वास गर्छन्।

६. जेनेरेसन अल्फा (Generation Alpha)

 (२०१३–२०२४):** यो पुस्ता (उमेर: १–१२ वर्ष) AI र ट्याब्लेटमा हुर्किएको छ। नेपालमा यिनीहरू अझै अपरिपक्व छन्, तर जेन जीको आन्दोलनबाट प्रेरणा लिन सक्छन्। यिनीहरू पर्यावरण र प्रविधिप्रति सचेत छन्।

७. *जेनेरेसन बीटा (Generation Beta)
 (२०२५–२०३९):** भविष्यको पुस्ता, जुन AI र भर्चुअल रियालिटीमा आधारित हुनेछ। नेपालमा यिनीहरूले जेन जीको क्रान्तिको प्रभाव र पर्यावरणीय चुनौतीहरूको सामना गर्नेछन्।

#### जेन जीको नेपाल क्रान्ति
जेन जीले नेपालमा डिजिटल र सडक दुवै क्षेत्रमा क्रान्तिको नेतृत्व गर्‍यो। अगष्ट २०२५ मा सामाजिक सञ्जालमा #NepoKids र #NepalProtests मार्फत् नेताहरूका सन्तान (नेपो बेबिज) को विलासितालाई गरिबीको जीवनसँग तुलना गरियो। सेप्टेम्बर ४ मा सरकारले सामाजिक सञ्जालमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि जेन जी सडकमा उत्रिए। सेप्टेम्बर ८ मा "हामी नेपाल" एनजीओको नेतृत्वमा भएको प्रदर्शन प्रहरी दमनले हिंसात्मक बन्यो। सेप्टेम्बर १० मा सेनाले कर्फ्यू लगायो। जेन जीको मागअनुसार पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्की अन्तरिम प्रधानमन्त्री बनेकी छन्, जसको समर्थन र विरोध जस्ता मिश्रित प्रतिक्रियाहरू पनि सुनिएको छ। नेपालको २०.८% युवा बेरोजगारी र २१% गरिबीले यो आन्दोलनलाई बल दियो।

#### जेन जी र अन्य जेनेरेसनहरू
जेन जीले बेबी बुमर्स र जेन एक्सको नातावादी संरचनालाई चुनौती दियो। मिलेनियल्सले सुधारको बाटो खोले, तर जेन जीले डिजिटल र सडक दुवैमा प्रभाव देखायो। जेन अल्फा र बीटाले भविष्यमा यो क्रान्तिबाट प्रेरणा लिन सक्छ। जेन जीको साहसले नेपालको राजनीतिलाई नयाँ दिशा दिएको छ, र शान्तिपूर्ण संवादले यो परिवर्तनलाई स्थायित्व दिन्छ भन्नेमा दुई मत छैन।