जेन जी र नेपो बेबिज : नेपालको दुईदिनीय आन्दोलन र उथलपुथल

जेन जी र नेपो बेबिज को हुन्?
जेन जी (Generation Z): केम्ब्रिज डिक्सनरीअनुसार, सन् १९९० को अन्त्यदेखि सन् २०१० को सुरुसम्म (लगभग १९९७–२०१२) जन्मिएका व्यक्तिहरूलाई 'जेनरेशन जेड' वा 'जेन जी' भनिन्छ। यो पुस्ता डिजिटल प्रविधि र सामाजिक सञ्जालमा अभ्यस्त छ, र सामाजिक न्याय, भ्रष्टाचारविरोधी आन्दोलन र समानताका लागि सक्रिय हुन्छ। नेपालमा यो पुस्ता (१५–२८ वर्ष उमेर) ले बेरोजगारी (२०.८%), भ्रष्टाचार र सामाजिक असमानताविरुद्ध आवाज उठाएको छ। उनीहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत् भ्रष्टाचार र नातावादविरुद्ध अभियान चलाए।

नेपो बेबिज (Nepo Babies): मेरिएम-वेबस्टर डिक्सनरीअनुसार, 'नेपो बेबी' शब्द 'नेपोटिजम' (नातावाद) बाट आएको हो, जसले प्रभावशाली वा प्रसिद्ध व्यक्तिका सन्तानलाई जनाउँछ, जसले आफ्ना अभिभावकको शक्ति, सम्पत्ति वा पहुँचबाट अवसर प्राप्त गर्छन्। यो शब्द ल्याटिन शब्द 'नेपज' (भतिजा/भान्जा) बाट उत्पत्ति भएको हो, जुन ऐतिहासिक रूपमा क्याथलिक चर्चमा पोप वा बिशपहरूले आफ्ना नातेदारलाई पद दिने प्रथासँग जोडिन्छ। केम्ब्रिज डिक्सनरीले पनि 'नेपो बेबी' लाई यस्तै परिभाषित गर्छ, तर पछिल्ला वर्षमा यो शब्दले नकारात्मक अर्थ बोकेको छ, विशेष गरी जब यस्ता व्यक्तिले योग्यताभन्दा बढी पारिवारिक प्रभावबाट सफलता पाउँछन्। नेपालमा 'नेपो बेबिज' लाई राजनीतिज्ञ, व्यापारी वा प्रभावशाली व्यक्तिका सन्तानसँग जोडिन्छ, जसले विलासितापूर्ण जीवन (जस्तै: डिजाइनर सामान, विदेश यात्रा) बिताउँछन्। जेन जीले यिनको तुलना गरिब जनताका सन्तानसँग गरेर सामाजिक सञ्जालमा भिडियो बनाए, जस्तै #NepoKids र #PoliticiansNepoBabyNepal ह्यासट्याग प्रयोग गरी। न्यूयोर्क म्यागजिनको सन् २०२२ को लेख “The Year of the Nepo Baby” ले यो शब्दलाई विश्वव्यापी चर्चामा ल्यायो।

नेपालमा दुई दिनमै कसरी उथलपुथल भयो?
यो आन्दोलन अगष्ट २०२५ मा सामाजिक सञ्जालमा सुरु भएको अभियानबाट बाहिर आयो, जसले 'नेपो बेबिज' को विलासिता र भ्रष्टाचारलाई उजागर गर्‍यो। मुख्य ट्रिगर सेप्टेम्बर ४ मा सरकारको निर्णय थियो, जसले फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटक, युट्युब, व्हाट्सएपजस्ता २६ सामाजिक सञ्जाल प्ल्याटफर्मलाई सूचीकरण नगरेको भन्दै बन्द गर्‍यो। नेपालमा ९०% जनसंख्या इन्टरनेटमा निर्भर छ, जुन पर्यटन, समाचार र परिवारसँग जोडिनका लागि महत्त्वपूर्ण छ। यो बन्दले जेन जी पुस्तामा ठूलो आक्रोश पैदा गर्‍यो।

दिन १: सोमबार, सेप्टेम्बर ८ 
हामी नेपाल नामक युवा एनजीओले आयोजना गरेको शान्तिपूर्ण प्रदर्शन काठमाडौं, पोखरा, बुटवललगायत शहरमा भयो। जेन जीले 'सोशल मिडिया खोल्नुहोस्', 'भ्रष्टाचार बन्द गर' र 'नेपो बेबिजविरुद्ध न्याय' जस्ता नारा लगाए। तर प्रहरीले अश्रुग्यास, रबर गोली र घातक हतियार प्रयोग गर्‍यो, जसले हिंसा भड्कायो। प्रदर्शनकारीहरू संसद् भवन र सुरक्षा भवनमा प्रवेश गरे। कम्तीमा १९–२२ जनाको मृत्यु भयो, ४००+ घाइते। यो २००८ पछिको नेपालको सबैभन्दा ठूलो प्रदर्शन थियो।

दिन २: मङ्गलबार, सेप्टेम्बर ९*  
पहिलो दिनको दमनले आन्दोलनलाई उत्कर्षमा पुर्‍यायो। प्रदर्शनकारीहरूले सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत, संसद् भवन र राष्ट्रपति भवनमा प्रवेश गरे। नेपाली कांग्रेसको कार्यालय, पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू (केपी ओली, पुष्पकमल दाहाल, शेरबहादुर देउवा, झलनाथ खनाल) का घरमा आगजनी र तोडफोड भयो। काठमाडौंको त्रिभुवन विमानस्थल २४ घण्टा बन्द भयो। दबाबमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले 'संवैधानिक समाधान' का लागि राजीनामा दिए। मृतक संख्या ३० भन्दा बढी पुग्यो, १,००० भन्दा बढी घाइते। आन्दोलनकारीले हिंसालाई 'घुसपैठिए' को काम भने।

पछिल्लो स्थिति र प्रभाव 
बुधबार, सेप्टेम्बर १० मा सेनाले सडकमा कर्फ्यू र निषेधाज्ञा लगायो, जसले हिंसा र प्रदर्शन रोकियो। सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्ध हटाइयो। जेन जीले पूर्वप्रधानन्यायाधीशको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठनको माग गरेका छन्, जसले भ्रष्टाचार र नातावादविरुद्ध कडा कदम चालोस्। काठमाडौंका मेयर बालेन शाह र जेलमा रहेका रवि लामिछाने (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी) ले आन्दोलनको समर्थन गरे, तर सत्ताधारी दलहरू (नेकपा एमाले, नेपाली कांग्रेस) ले प्रदर्शनलाई 'दुरुपयोग' हुन सक्ने चेतावनी दिए। माओवादी केन्द्रका पुष्पकमल दाहाल र अग्नि सापकोटाले भने यो प्रदर्शनलाई 'स्वाभाविक' र भ्रष्टाचारविरुद्धको आक्रोश माने। 

यो आन्दोलनले नेपालको राजनीतिमा जेन जीको प्रभाव र युवा चेतनालाई उजागर गरेको छ। उच्च बेरोजगारी (युवा बेरोजगारी २०.८%) र गरिबी (२१% जनसंख्या गरिबी रेखामुनि) ले आन्दोलनलाई बल पुर्‍याएको छ। तर, हिंसा र तोडफोडले मुलुकमा अस्थिरता निम्त्याएको छ, र नयाँ सरकार गठन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सामाजिक सञ्जाल नीतिबारे अनिश्चितता कायम छ। यो आन्दोलनले राजनीतिक दलहरूलाई सुशासन र पारदर्शिताको लागि दबाब सिर्जना गरेको छ, तर सडकबाट समाधान खोज्ने प्रवृत्तिले दीर्घकालीन समाधान जटिल बन्न सक्छ।