डेंगु महामारीको जोखिम: वर्षायामसँगै डेंगु ज्वरो तीव्ररूपमा फैलिन थालेको छ

नेपालमा वर्षायाम सुरु भएसँगै डेंगु ज्वरोको जोखिम फेरि उच्च बनेको छ। स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार डेंगु एक प्रकारको भाइरल रोग हो जुन एडिजजातको संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्छ। विशेषगरी जुलाईदेखि अक्टोबरसम्मको समय डेंगु संक्रमणको उच्च जोखिम भएको सिजन मानिन्छ।

डेंगुका सामान्य लक्षणहरू:
डेंगु संक्रमण भएमा व्यक्ति सामान्यदेखि गम्भीर लक्षणहरूसम्म ग्रसित हुन सक्छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयले निम्न लक्षणहरू देखिएमा सतर्क रहन आग्रह गरेको छ:

• उच्च ज्वरो (१०२°F वा ४०°C भन्दा बढी)
• टाउको दुख्ने
• आँखाको पछाडि पीडा
• जोर्नी तथा मांशपेशी पीडा
• छालामा र्‍याश देखिनु
• वाकवाकी वा बान्ता
• अत्यधिक थकान वा कमजोरी

तीन चरणमा विकास हुने डेंगु :

१. ज्वरो चरण (२–७ दिन):
यो चरणमा अचानक उच्च ज्वरो, टाउको र आँखामा पीडा, मांशपेशी तथा जोर्नी दुख्ने, बान्ता, खानामा अरुचि, छालामा र्‍याश देखिने र सामान्य खोकी जस्ता लक्षण देखिन्छन्।

२. गम्भीर चरण:
सामान्यतया ज्वरो कम भएपछि सुरु हुने यो चरण सबैभन्दा संवेदनशील मानिन्छ। यसमा प्लेटलेट र WBC घट्ने, भित्री रक्तस्राव, निर्जलीकरण तथा अति थकान हुन सक्छ।

३. रोकिएको चरण (४८–७२ घण्टा):
यस चरणमा बिरामीको अवस्था सुधार हुन थाल्छ, भोक लाग्न थाल्छ, पाचनसम्बन्धी समस्या घट्छ र बिरामी बिस्तारै सामान्य अवस्थातर्फ फर्किन्छ।

तात्कालिक उपचार आवश्यक पर्ने गम्भीर संकेतहरू:
विशेषज्ञहरूका अनुसार डेंगुको गम्भीर अवस्था प्राणघातक हुन सक्छ। निम्न लक्षणहरू देखिएमा तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ:

• पेटमा गम्भीर पीडा
• लगातार बान्ता वा रगत आउनु
• गिजा वा नाकबाट रगत आउनु
• सम्पूर्ण शरीरमा र्‍याश फैलिनु
• सास फेर्न गाह्रो हुनु
• अत्यधिक थकान वा निद्रालु महसुस
• रक्तचाप घट्नु

सामान्य डेंगु संक्रमणको घरेलु हेरचाह:
यदि डेंगु सामान्य प्रकृतिको छ भने घरमै पनि हेरचाह गर्न सकिन्छ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूले निम्न उपायहरू अपनाउन सुझाव दिएका छन्:

• प्रशस्त आराम गर्नुहोस्
• पानी, ओआरएस वा जुसजस्ता तरल पदार्थहरू प्रशस्त पिउनुहोस्
• पौष्टिक, प्रोटिनयुक्त खाना खानुहोस्
• एस्पिरिन वा NSAIDs जस्ता औषधि प्रयोग नगर्नुहोस्; ज्वरोका लागि प्यारासिटामोल मात्र प्रयोग गर्नुहोस्
• लक्षणहरू नियमितरूपमा अनुगमन गर्नुहोस्
• लक्षण बिग्रिएमा तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्

डेंगु नियन्त्रण र रोकथामका उपायहरू:
डेंगु संक्रमणलाई रोक्न लामखुट्टे नियन्त्रण अत्यन्तै आवश्यक छ। निम्न उपायहरू अपनाउनु डेंगुबाट बच्ने सबैभन्दा सरल उपाय हुन्:

• लामखुट्टे झुलको प्रयोग गर्नुहोस्
• शरीर छोपिने लुगा लगाउनुहोस्
• मच्छर भगाउने क्रिम वा लोसन प्रयोग गर्नुहोस्
• घर वरपर जमेको पानी हटाउनुहोस्

निष्कर्ष:
डेंगु एक चिन्ताजनक रोग भए तापनि जानकारी, समयमै चिनारी, र उपयुक्त सावधानीमार्फत नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ। यो मनसुनमा आफू र आफ्नो परिवारलाई डेंगुबाट बचाउनुहोस्।

(Kanchan Kisi , B.pharmacy )