अन्तराष्ट्रिय जगतमा नमोबुद्ध तीर्थका महिमा

ताग्मोल्हुअीज्यीन रनमोबुद्धको महिमा र यसको सम्बन्ध विश्वभरका बुद्ध र बुद्धपथसँग रहेको पाइन्छ। बुद्धको जन्म लुम्बिनीमा हुनु पहिलेको जन्ममा नमोबुद्धमा महसत्वका रूपमा रहेका थिए। नमोबुद्ध तीर्थका सम्बन्धमा बुद्धोपदेसहरूमा उल्लेख बोधिसत्व महापुरूष ङीङतोब छेन्पो (महासत्व)ले भोकाएकि सुत्केरी बघिनी र ५ डमरूहरूलाई आफ्नो सम्पूर्ण शरिरअर्पण गरी जीवन उद्धार गर्नु भएको यो महादानपुण्यको दृष्टान्त विश्वभर बौद्धजगतमा लोकप्रिय छ।
महायानी जातकमालामा र थेरवादी बौद्ध जगतमा यो दानपारमिताको गाथा पाइन्छ । यही कारण विश्वभरबाट बौद्ध  महापुरूष एवं बौद्ध भिक्षुहरू र उपासक, उपासिकाहरुले नमोबुद्धको तिर्थाटन गर्ने गरिन्छ । यो जातकमालाको बुद्धोपदेस विभिन्न देशहरुमा पाइनुले नमोबुद्ध नेपालमात्र नभएर अन्तराष्ट्रिय बौद्ध जगतमा पनि रहेको विषयवस्तुको निम्नानुसारथप विवरणहरू अध्यनमा पाइएको छ।

नमोबुद्धमा हरेक वर्ष विभिन्न समयमा स्वदेश तथा विदेशबाट बौद्धहरूले तीर्थाटन गर्ने गरेको छ। उत्तरी बौद्ध समुदायको तामाङ, ह्योल्मो, शेर्पा, ल्होमी, सिङसावा, थुदाम, भोटे, मनाङग्ये, हुम्ली, मुगाली, नुप्री, चुम्बा, गुरूङ आदि बौद्ध समुदायले “ताग्मो ल्हुअीज्यीन ने” भनेर तिर्थाटन गर्ने गरेका छन्। नमोबुद्ध अर्थात् नमुरा भनेर नेवार बौद्ध समुदायमा अलग महिमा र महत्व रहेको पाईन्छ । नमोबुद्धको बारेमा महायान बौद्ध परम्पराको वाङमयमा “ताग्मो ल्हुअीज्यीनक्यी दो“ अर्थात् बघिनी ‘जीवनदान सुत्र बुद्धोपदेस’ ९गुरुङ र लामा, २०६८, ३९० तथा “नेपालका तीन महाचैत्यहरूको ईतिहास” ९लामा र शेर्पा, २०६६०, र स्वयम्भू पुराण ग्रन्थमा यो वृतान्त रहेको छ।
(ख) चीनमा नमोबुद्ध तीर्थको जातकमाला र महिमाः
नमोबुद्ध तीर्थको बारेका जातककथा दक्षिणी बौद्ध धर्मजगतको ९थेरावादी बौद्ध समुदायमा० त्रिपिटकमा उल्लेख छैन। तर, थेरावदी बौद्ध जगतमा यो नमोबुद्ध घटनाका कथा भने लोकप्रिय रहेको जापानी अनुसन्धाता मात्सुमुरा ९२०१४० ले आफ्नो अध्ययनमा उल्लेख गरेका छन् ।  
मात्सुमुराका अनुसार एउटा विशिष्ठ पाठ्यपुस्तकका पाठहरूमा रहेको बघिनी जातक चिनिया भिक्षु फाश्हेङ ९सन ४०६–४७९० चिनिया भाषामा अनुवाद गरेको थियो। मात्सुमुराले एक अर्को पङ्तिमा फासियान तथा फाश्हेङ चिनिया बौद्ध भिक्षुहरू भारत तथा श्रीलंकाको तिर्थाटनमा गएको २० वर्षपछि जुनबाटो भएर गएका थिए सोहि बाटो फर्कंदा फासियान र फाश्हेङले तक्षशिलाबाट बोधिसत्वले बघिनीलाई आफ्नो शरिर जिवनदान गरिएको स्थानमा पुगेका थिए, भन्ने उल्लेख गरिएको छ । सम्भवत त्यो ठाँउ यदि भोकाएकी बघिनीलाई महासत्वले आफ्नो शरिर त्याग गरेकैस्थान हो भने उनीहरु नमोबुद्ध पनि आइपुगेको संकेत यसले गर्दछ। यस सम्बन्धमा थप अध्ययन आवश्यक छ ।
(ङ) रसियाको बुरियात रिपब्लिकमा नमोबुद्ध तीर्थको जातकमाला