भियतनाम यात्रा (कुची टनेलदेखि हा लङ बेसम्म)ः स्वदेशको प्रसंगसँगसँगै

डा. इन्दुल के.सी. 
भक्तपुर
(सम्पर्क ९८४१३३४११३)
यस यात्रा–संस्मरणमा लेखकले आफ्नो भियतनाम यात्राका अनुभवहरुलाई केवल घुमफिरको विवरणका रुपमा मात्र प्रस्तुत गर्नुभएको छैन, बरु इतिहास, राजनीति, अर्थतन्त्र, संस्कृति, पर्यटन र राष्ट्र विकासका विषयहरुसँग जोडेर विचारप्रधान शैलीमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ । त्यसैले यो कृति साधारण नियत्रा मात्र नभई अनुभूति, अध्ययन र राष्ट्र चिन्तन मिसिएको विचारमूलक नियात्राका रुपमा देखा पर्दछ ।
पुस्तकका विभिन्न अध्यायहरुमा लेखकले भियतनामको विकास, युद्ध इतिहास, राष्ट्रियता, आर्थिक प्रगति, पर्यटन व्यवस्थापन र जनताको अनुशासनलाई नजिकबाट अवलोकन गरी त्यसलाई नेपालको अवस्थासँग तुलना गर्नुभएको छ । यस तुलनात्मक शैलीले पुस्तकलाई अझ रोचक र विचारशील बनाएको छ । लेखकले भियतनामको विकासलाई केवल प्रशंसा मात्र गर्नुभएको छैन, नेपालले के सिक्न सक्छ भन्ने प्रश्न पनि पटक–पटक उठाउनुभएको छ ।
विशेषगरी कुची टनेलः युद्ध सङ्ग्रहालय, हो चि मिन्ह शहर, भियतनामको कृषि, उघोग, निर्यात, पर्यटन र राष्ट्रिय अनुशासनका विषयमा लेखकले प्रस्तुत गरेका विवरणहरुबाट भियतनामले युद्धको विनाशबाट उठेर कसरी विकास र समृद्धिको बाटो समात्यो भन्ने कुरा स्पष्ट रुपमा देखिन्छ । लेखकले भियतनामी जनताको आत्मबल, परिश्रम, देशप्रेम र राष्ट्रिय स्वाभिमानलाई भियतनामको विकासको मुख्य आधारका रुपमा चित्रण गर्नुभएको छ ।
पुस्तकको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको लेखकले नेपालको विगत र वर्तमान अवस्थालाई जोडेर प्रस्तुत गर्नुभएको विचार हो । एक समय नेपालले कृषिजन्य वस्तु र जुटका सामान विदेश निर्यात गर्ने देश भएर पनि आज त्यही वस्तु आयात गर्नुपर्ने अवस्थामा पुगेको यथार्थलाई लेखकले गम्भीर रुपमा उठाउनुभएको छ । यसबाट पुस्तक केवल यात्रा वर्णनमा सीमित नभई देशको आर्थिक, राजनीतिक र सामाजिक अवस्थामाथि समालोचनात्मक टिप्पणी गर्ने कृतिका रुपमा समेत देखा परेकोछ ।
त्यसैगरी पुस्तकमा भ्रष्टाचार, कुशासन, मानव तस्करी, बिचौलिया प्रवृति, सुशासनको अभाव जस्ता विषयहरुलाई लेखकले स्पष्ट रुपमा उठाउनुभएको छ । यसले लेखक केवल पर्यटक वा यात्रु मात्र नभई समाजप्रति जिम्मेवार नागरिक र सचेत लेखकका रुपमा पनि देखिनुहुन्छ । पुस्तक पढ्दै जाँदा लेखकको देशप्रेम, चिन्ता र परिवर्तनको चाहना स्पष्ट रुपमा अनुभूति हुन्छ ।
पुस्तकको अन्तिम अध्यायमा लेखकले भियतनामलाई पर्यटकहरुको स्वप्निल गन्तव्यका रुपमा चित्रण गर्दै कृषि र पर्यटन विकासले देशको अर्थतन्त्रमा कस्तो ठूलो योगदान दिन सक्छ भन्ने सन्देश दिनुभएको छ । भियतनाममा ठूलो संख्यामा पर्यटक भित्रिनु र नेपालमा अपेक्षाअनुसार पर्यटक नआउनुका कारणबारे पाठकलाई सोच्न बाध्य पार्ने शैलीमा पुस्तकको समापन गरिएको छ ।
समग्र मूल्याङ्कनः
समग्रमा हेर्दा, यो पुस्तकः–
१ यात्रा वर्णन 
२ इतिहास र युद्ध कथा 
३ आर्थिक विकासको अध्ययन 
४ पर्यटन सम्भावना 
५ राजनीतिक र सामाजिक समालोचना 
५ राष्ट्रप्रेम र परिवर्तनको सन्देश 
यी सबै पक्ष समेटिएको बहुआयामिक नियात्रा कृति हो ।
यस पुस्तकको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको लेखकले देखेको, भोगेको र महसुस गरेको कुरा मात्र लेख्नुभएको छैन, बरु त्यसबाट देशका लागि सिक्ने कुरा के हो भन्ने प्रश्न पनि उठाउनुभएको छ । त्यसैले यो पुस्तक केवल यात्रा संस्मरण मात्र नभई राष्ट्र विकासबारे सोच्न बाध्य पार्ने विचारप्रधान कृतिका रुपमा लिन सकिन्छ ।
अन्ततः भन्नुपर्दा, यो कृति भियतनाम यात्राको वर्णन मात्र नभई नेपालले सिक्नुपर्ने पाठ, राष्ट्रिय आत्मबल, सुशासन, विकास र समृद्धिको मार्गबारे सोच्न प्रेरित गर्ने महत्वपूर्ण नियात्रा कृतिका रुपमा स्थापित हुन सक्छ ।