मौसम परिवर्तनसँगै नेपालमा बढ्दो सरुवा रोगको जोखिम

 नेपालमा मौसम परिवर्तनसँगै मलेरिया, डेंगु र टाइफाइड जस्ता सरुवा रोगहरूको जोखिम बढ्दै गएको छ। यी रोगहरूका लक्षणहरू मिल्दोजुल्दो हुने भएकाले समयमै पहिचान, रोकथाम र उचित उपचारमा ध्यान दिनपर्छ

लक्षणहरूको तुलना:
मलेरिया, डेंगु र टाइफाइड तीनै रोगमा ज्वरो मुख्य लक्षणका रूपमा देखिन्छ। तर मलेरियामा ज्वरो आउने–जाने (चक्रीय) प्रकृतिक हुन्छ भने शरीर काम्ने र अत्यधिक पसिना आउने विशेषता हुन्छ। डेंगुमा भने अचानक उच्च ज्वरो आउँछ र आँखाको पछाडि कडा दुखाइ, मांसपेशी तथा जोर्नी दुख्ने, छालामा रातो दाग देखिने लक्षण बढी देखिन्छन्। टाइफाइडमा ज्वरो बिस्तारै बढ्दै जाने र लामो समयसम्म रहने गर्छ, साथै पेटसम्बन्धी समस्या जस्तै पखाला वा कब्जियत, भोक नलाग्ने र कमजोरी देखिन्छ।

रोकथाम:
यी तीनै रोगबाट बच्न व्यक्तिगत सरसफाइ र वातावरणीय व्यवस्थापन अत्यन्त आवश्यक छ। लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिन झुल प्रयोग गर्ने, शरीर ढाक्ने लुगा लगाउने र घर वरिपरि पानी जम्न नदिने उपाय अपनाउनुपर्छ, जसले मलेरिया र डेंगु दुवैबाट बचाउँछ। साथै, पानी जम्ने भाँडाहरू छोपेर राख्ने र नियमित सफाइ गर्ने बानीले लामखुट्टेको वृद्धि नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ। टाइफाइडबाट बच्न भने उमालेको वा सुरक्षित पानी मात्र पिउने, सफा तथा ताजा खाना खाने, र खाना खानुअघि तथा शौचालय प्रयोगपछि साबुनपानीले हात धुने बानी अत्यावश्यक हुन्छ।

उपचार तथा औषधि:
यी रोगहरूको उपचार बिरामीको अवस्था र रोगको गम्भीरताअनुसार फरक–फरक हुन्छ। मलेरियाको उपचारका लागि चिकित्सकको सल्लाहमा एन्टिमलेरियल औषधि प्रयोग गरिन्छ। डेंगुमा विशेष एन्टिभाइरल औषधि नभएकाले मुख्य रूपमा ज्वरो कम गर्ने (प्यारासिटामोल), प्रशस्त तरल पदार्थ सेवन र आराममा जोड दिइन्छ, गम्भीर अवस्थामा अस्पतालमा भर्ना भई तरल पदार्थ तथा प्लेटलेट व्यवस्थापन आवश्यक पर्न सक्छ। टाइफाइडको उपचारमा भने एन्टिबायोटिक औषधिहरू (जस्तै एज़िथ्रोमाइसिन) चिकित्सकको सल्लाहअनुसार प्रयोग गरिन्छ, साथै झोलिलो आहार र आराम आवश्यक हुन्छ। कुनै पनि औषधि चिकित्सकको परामर्श बिना सेवन नगर्न स्वास्थ्य विज्ञहरूले विशेष आग्रह गरेका छन्।

समयमै लक्षण पहिचान, प्रभावकारी रोकथाम र उचित उपचार अपनाउन सके डेंगु, मलेरिया र टाइफाइड जस्ता जोखिमपूर्ण रोगहरूबाट जोगिन सम्भव छ—स्वास्थ्यप्रति सचेत रहौं, सुरक्षित रहौं।