समाजवादी आचारण स्थापनाया खँ

कृष्ण प्रजापति
जनआन्दोलन २०६२।६३ लिपा स्थापित संविधानसभां निर्माण याःगु नेपाःया संविधानय् देय् समाजवादउन्मुख जूगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । वर्तमान संविधान कथं नं थ्व देय् आः संघीय प्रणाली कथं न्ह्यानाच्वंगु गणतान्त्रिक व समाजवादउन्मुख देय् खः । थौं झिंन्याक्वःगु गणतन्त्र दिवस हनाच्वनागु इलय् नेपाःया संविधानय् न्ह्यथना तःकथंया गणतान्त्रिक समाजवादउन्मुख धाःगु शब्द गुलि पाय्छि कथं लागू जुयाच्वंगु दु धइगु छकः विचाः याये हथाय् जुइधुंकूगु दु । गुलिसिनं थ्व देय्यात आः तक नं परतन्त्र वा मेपिनि भरय् चले जुयाच्वंगु देय् कथं नालातःगु दु । गुलिसिनं सामन्ती शासनपाखें आः तकं देय् आक्रान्त हे जुयाच्वंगु खँ न्ह्यथनेगु याः । थ्व झ्वलय् थनया राज्य ब्यवस्थायात दुवाला स्वयेगु इलय् पूँजीवादी गणतन्त्र वये धुंकूगु तर संविधानय् न्ह्यथना तःथें समाजवादउन्मुख धाःगु भ्रम जक खने दयाच्वंगु खनेदु । तप्यंक धायेगु खःसा थ्व देय् आः अर्ध उपनिवेश, अर्ध सामन्ती व अर्ध पूँजीपति शासन सत्ता कायम जुयाच्वंगु देय् खने दयाच्वंगु दु ।
    सामन्ती ब्यवस्थाया मू भूमिका कृषि प्रणालीइ आधारित जुइ । थौं जमीन म्हो जुजुं वनाच्वंगु व कृषि याइपिं स्वया नं पिनं उत्पादन दुत हयाः थनया जग्गा जमीन बाँझो तयेगु परिपातिया विकास जुयाच्वंगु कारणं थ्व सामन्ती ब्यवस्थां थहाँ वनाः पूँजीवादय् परिणत जूगु देय् कथं नालेमाः । वास्तवय् पूँजीवादी ब्यवस्थाया आदर्शत फुक्कं लागू जुयाच्वंगु कारणं नं थ्व देय् पूँजीवादी देय् जूगु खः । समाजवादउन्मुख देय् धकाः संविधानय् हे जक उल्लेख जुयाच्वंगु दु । तर समाजवादी गतिविधि धाःसा थन शुन्य प्रायः खने दयाच्वंगु दु । छुं नं राजनीतिक पार्टीं समाजवाद उन्मुख गतिविधि निःशुल्क व अनिवार्य शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क नाप अनिवार्य रोजगारीया ब्यवस्था याये फयाच्वंगु मदु । थ्व समाजवादी ब्यवस्थाय् लागू जुइमाःगु चीज थौं छुं नं खने मदुगु कारणं नं देय् समाजवादउन्मुख धाःसां थ्व भ्रम जक खः धइगु खनेदु । सामन्ती अवशेष ल्यंदनिगु पूँजीवादी देय् जूगु दु ।
    पूँजीवादी देय्या आदर्श धायेपिं हे मोडेलत, फिल्मी हिरोत, कलाकारत खः । थौं स्थानीय तहया निर्वाचनय् खने दुपिं सुन्दरी, मोडेल, पप व राय्प हालिपिं रायपरतय्गु मत अत्यधीक रुपं अप्वः वइगु तर क्रान्तिया लागिं ज्यान पाना जूपिं, जेल नेल भोगे याइपिं व सेनाया गोलीं घाःपाः जूपिं योद्धा फुक्कं निर्वाचनया इलय् न्ह्यःने तकं वये मफइगु व गुलिं पार्टीया सक्रिय रुट ज्वनाच्वंपिं जूगु कारणं उम्मेदवार तकं जूसां बांमलाक हे बुइगु धइगु पूँजीवादी आदर्श लागू जूगुया लिच्वः खः । पूँजीवादी ब्यवस्थाया आदर्श धइपिं हे थथे फिल्मी हेरोत, कलाकार, मोडेल व सुन्दरीत जुइ । येँ मनपाय् निर्वाचित जूपिं मूमू पदाधिकारी थौं अज्याःपिं हे पूँजीवादी ब्यवस्थाया आदर्श कःघानाच्वंपिं खः । समाजवादी ब्यवस्थाया आदर्श धाइपिं शहीदत खः । तर शहीदतय्गु मूल्य मान्यताया खँ ल्हायेगु खःसा थौं झीगु देय् दुनेया शहीदतय् बारे नेतातय्सं हे भ्रण न्यंकाच्वंगु दु । माःपिं धात्थेंपिं शहीद जुइ फयाच्वंगु मदु, राजनीतिक हैसियत दुपिसं म्वाःपिंत शहीदया पंक्ति तःगु दु ।
    क्रान्तिकारी धार ज्वनाः निर्वाचन बहिस्कार यानाच्वंपिं गुलिं मनूत तकं थुगु निर्वाचनय् ब्वति कयाच्वंगु कारणं समाजवादी आचरण दुपिं मनूत थन समाप्त हे जुलला धइगु ग्याचिकु ब्वलनावःगु दु । उमित पार्टीं कारवाही यानाः छपिं क्रान्तिकारी धार त्वता वंपिं जुल धयाच्वंगु दु । नेत्रबिक्रम चन्द बिप्लबया अवस्था निर्वाचन लिपा अज्याःगु हे स्थितिइ थ्यनाच्वंगु दु । म्हिगः पूँजीवादी ब्यवस्था व संसद धइगु खसीया छ्यँ यखाना खिचाया ला मियेत तयातःगु पसः खः धइपिं थौं क्रान्तिकारी धार त्वताः निर्वाचनय् नं ब्वति कायेगु क्रान्तिया खँ नं ल्हायेगु थेंज्याःगु दोधारे नीति ज्वनाः न्ह्यःने वनेत स्वयाच्वंगु कारणं उमित पार्टीं कारवाही याःगु दु । समाजवादउन्मुख झीगु थ्व देसय् क्रान्तिया खँ ल्हाइपिं जक क्रान्तिकारी जुइगु तर क्रान्तिकारी ज्या यानाः निःशुल्क शिक्षा, निःशुल्क स्वास्थ्योपचार व निःशुल्क सेवा याइपिंत ब्यवहारिक रुपं कमजोर तायेकीगु परिपाति दु । थ्व नं पूँजीवादी देय् जूगु कारणं यानाच्वंगु पक्षपातपूर्ण ज्या खः । थन गुलिं मनूत थःपिनि तलब तकं मकाःसें ज्या यानाच्वंपिं दु । आदर्श समाज निर्माण यायेत चां न्हिं दुःख सियाच्वंपिं दु । अज्याःपिं सामाजिक कार्यकर्तातय् न्ह्यःने ध्यबा ह्वलाः निर्वाचन त्याकीपिं, पार्टी वा स्वतन्त्र रुपं निर्वाचनय् त्याका शासक जुइपिं क्वह्यंपिं खः ।
    निर्वाचनया इलय् जक सक्रिय जुयाः म्हिगः गन गथे जुयाच्वन धइगु तकं जानकारी मबिइपिं मनूत वास्तवय् म्हिगःया भूमिगत गिरोह सरह हे खः । गब्लें नां न्यने मखंम्ह बालेन्द्र शाह येँ महानगरपालिकाय् त्याना वइगु तर नीदँ, पीदँ राजनीतिक रुपं सक्रिय जुया अलग्ग छवि खयेके धुंकूपिं थन बांमलाक बुइगु धइगु सोचनीय विषय जूवंगु दु । उकिया लिउने म्हिगःया भूमिगत गिरोहया जकं ल्हा दुगु ला मखुला ? पूँजीवादी समाजय् क्यनेगु वा छगू जुइगु व नयेगु वा मेगु जुइगु उलि अजू चायेपुगु घटना मजुइफु । म्हिगः नं अन्यापिं मनूतय् कारणं थन इमान्दार राजनीतिक कार्यकर्तात ध्याकुनय् लानाच्वंगु खः । जेल नेल भोगे याःपिं, वास्तविक रुपं संगठनया सक्रिय कार्यकर्तात ध्यबाया कारणं बूगु दु । गुलिं अजू चायेपुक नं मनूत त्याना वयाच्वंगु दु । थ्व फुक्कंया कारण धइगु निर्वाचन पूँजीवादी ब्यवस्था अनुरुप जक जूगु मखुसें थन डन, धन, मसल प्रयोगया कारणं नं खः ।
    म्हिगः तक छगू छगू आदर्श ज्वनाच्वंपिं राजनीतिक दलत थःपिनि फुक्क आदर्श व विश्वासयात तिलान्जली बियाः त्याकेगु हे लागिं जक थन अस्वस्थ गठबन्दन याःगु दु । न सिद्धान्त मिले जू । न विचारधारा मिले जू, खाली त्याके दयेवं गाः । उकिं थःपिनि मत गठबन्धन अनुकूल मयाइगु वं वयात वं वयात शंका दु । अले छाय् शीर्ष नेतातय्सं थःपिनि पार्टीया चिं त्वताः मेपिनिगु चिन्हय् छाप तयागु दु स्वः धकाः खुल्ला रुपं छाप तयातःगु मत आचार संहितां पिहां वनाः सार्वजनिक रुपं मक्यनी ? थन थःत थःपिसं हे विश्वास याये मफइगु अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु । थः पासापिंत तकं थःगु चिन्हय् छाप तःगु खइ धाये थाकुयाच्वंगु दु । उकिं पूँजीवादी ब्यवस्थाया आदर्श जुयाच्वंपिं रायप गायक, मोडेलत त्यानावंगु खँय् जनता उलि अजू चायेफुये माःगु छुं नं कारण मदु ।