निर्वाचनया इलय् अप्वःगु मूल्यबृद्धि

कृष्ण प्रजापति
पूँजीवादी निर्वाचनय् गुम्हेसिके पूँजी अप्वः दइ, वं चुनाव त्याकी । अथे चुनाव त्याकेत उम्मेदवार जुइपिसं साहु महाजन जक मखु, आपालं ब्यापारी वर्गयाके चन्दा काइ । वनं लखौं लख करोडौं करोड । अथे जूगु कारणं पार्टी व उम्मेदवार अप्वइगु कारणं झीथाय् निर्वाचनया इलय् मूल्यबृद्धिया समस्या निर्वाचन पतिकं खने दयाच्वंगु दु । थुगुसी निर्वाचन जक जुइगु जुइवं ला बला न्ह्यःनिसें पेटोलियम पदार्थ नापं आपालं खाद्य पदार्थ, दैनिक उपभोग्य सामग्रीया मूल्य बृद्धि जूवन । तर उकिया बिरोध धाःसा छुं छगू पार्टीं याःगु खनेमदु । चन्दा माःगु कारणं व थःपिंत ब्यापारी वर्ग व उद्योगपतितय्सं हे चन्दा बिउगु कारणं मूल्य बृद्धि जूसां बाध्यतां सह यायेमाःगु गलत प्रबृत्ति झीथाय् विकास जूगु दु । भट्टा साहत, उद्योगपतित, ब्यापारी व तस्करत निर्वाचनया मौका लाका मेयर, उपमेयर व वडा अध्यक्ष थेंज्याःगु जिम्मेवार पदय् उम्मेदवार जुयाः दँवःगु कारणं नं उत्पादन म्हो जूवंगु दु ।
    थथे उद्योगत बन्द यानाः वडा अध्यक्ष जूगु इलय्, एफ. एम. प्रशारण तकं बन्द याना वडा अध्यक्ष जुयाच्वंगु इलय् सामान व सेवाया भाः अप्वइगु जक मखुसें जनतायात माःगु सुख, सुविधा व उपभोग्य बस्तु बजारय् म्हो जुजुं वनीगु व ल्यंदनिगु बस्तुया मू अप्वइगु स्वाभाविक खः । उत्पादन म्हो जुइवं बस्तुया भाः थिके जुइगु ध्रुबसत्य खँयात सुनानं पने मफइगु कारणं वडाया चुनाबय् ब्यस्त जुयाच्वंपिसं नं थःपिनि द्यापंयात परिपूर्ति यायेत कन्हय् आर्थिक लेनदेनया खँ पित हइगु धाःसा ग्यारेन्टी दु । उकिं चन्दा कायेगु इलय् नं त्याग याये फक्वः जक कायेमाःगु खः । नीतका, पीतका, सछि, निसः चन्दा कयाः आपालं जनतायाके चन्दा म्हया चुनाव खर्च तरे याइगु पार्टी व छम्ह निम्ह ब्यापारीत ज्वनाः लखौं करोडौं चन्दा कयाः लिपा उकियात परिपूर्ति याइगु पार्टीया सोच, धारणा व विचार तसकं हे पाइ ।
    झीगु देय् नेपालय् उत्पादन जुयाच्वंगु दैनिक उपभोग्य बस्तु नेपाली जनतायात मगाये धुंकल । वसः, खाद्य बस्तु, दैनिक उपभोग्य सामग्री नापं तयारी पोशाक तकं पिनं थन हयाः उपभोग यायेमाःगु अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु । थज्याःगु इलय् विदेसय् नं चिकंया भाः थिके जूगु धयाः थन साधारण जनतां न्ह्याये मदयेक पेटोलियम पदार्थया भाः थिके जूवंगु दु । उकिं याना नं झीसं थौं आर्थिक घाटा सह यायेत बाध्य जुयाच्वंगु दु । झीगु देय् न्हापा आयातमुखी अर्थ ब्यवस्थाय् टिके जुयाच्वंगु देय् खः । थन उत्पादन जुइगु मल्टा, ऊन, तरकारी, सिसाबुसा, मसला नापं आपालं चीजत विदेय् यंका मिये यंकीगु खः । थन फगत लुँ व छुं आधुनिक सामग्री जक पिनं दुत हयाच्वंगु खः । तर न्हापा थनं पिने यंकीगु चीज तकं आः वया झीसं पिनं थन हयाः थन उपभोग यायेमाःगु अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु ।
    उत्पादनया अभाव, युवा जोश विदेसय् वनाच्वंगु व थन भौगोलिक रुपं जग्गा जमीन म्हो जुजुं वनाच्वंगुलिं जक मखु कि पिनेया मनूत अप्वया वनाः थप दैनिक उपभोग्य तरकारीया माग अप्वःगु कारणं झीगु उत्पादनं दैनिकी धाने मजूगु अवस्था ब्वलंगु खः । आयातमुखी अर्थ ब्यवस्था कायम जुयाच्वंगु कारणं थौं झीसं पिनं कमे यानाः दुत हःगु ध्यबा मचायेकं पिने वनाच्वंगु दु । ज्ञान, विज्ञानया लागिं पिने अध्ययन यायेत जक न्हापा पिने ध्यबा वनीगु खः । आः ला चिकं, तरकारी, जाकी नापं आपालं खाद्य बस्तु व उपभोग्य सामग्रीया लागिं नं पिने ध्यबा वनाच्वंगु दु । थज्याःगु इलय् चुनाव दनीपिं व चुनाबय् थनीपिसं थौं कारखाना बन्द याना नं पिने सामान हयाः मियाच्वंगु दु । उकिसनं ८० प्रतिशत तक नाफा तयाः वा निदुगं तकं भाः तयाः मियाच्वंगु झीसं सिउ । थ्व निर्वाचनया इलय् ब्यापारीतय्सं याइगु तस्कर, अबैधानिक ज्या वा कृतिम अभावया नियमित आकस्मिकता खः ।
    थौं निर्यात याइगु देसय् ४० प्रतिशत तकं भाः थिके जूगु अवस्था दु । अले थन हयाः लब तयाः थीथी निकाय व डिलरपाखें उपभोक्ता तकं थ्यनीगु इलय् ८० प्रतिशत हाराहारीइ बजार भाः थिके जूवनीगु स्वाभाविक खः । थौं चुनावया लागिं दां मुंके माःगु कारणं थ्व मात्रा झन् अप्वयेफुगु स्थिति दु । उकिं कृतिम अभाव व उपभोक्ता हीतयात निर्वाचनया इलय् झन् अप्वः ध्यान तयेमाः । सुं छम्ह ब्यापारीयात तःमि यायेत वा वयागु श्रोत खने मदुगु ध्यबायात बैधानिक मान्यता बीत थज्याःगु निर्वाचनं तसकं ग्वाहालि यानाच्वंगु दु । थ्व पूँजीवादी आर्थिक संरचनाया कारणं जूगु खः । सुं छम्ह मनुखं दछिया गुलि तक दां कमे याइ, वं गुलि सरकारयात कर पुली ? थ्व तथ्य तथ्यांक सरकार व स्थानीय निकाययाके दयेमाःगु खः । तर थन ला धन अप्वयेके फुपिसं न्ह्याथे याना नं निर्वाचन त्याकेगु व थप धन कमे यायेगु परिपातिया विकास जूवनाच्वंगु दु ।
    प्राकृतिक व स्वाभाविक स्वया नं थन अस्वाभाविक व अप्रत्यासिक रुपं मूल्यबृद्धि याइगु सम्भावना खने दयाच्वंगु दु । उकिं नं कृतिम अभाव यानाः सामान सुचुकेगु प्रबृत्ति झीथाय् दु । उकिं गुलिं ब्यापारी व तस्करतय्त ला दँय्दसं निर्वाचन वा चुनाव जूसां जिउ धइगु मनसाय तयाच्वनी । छाय्कि उपिं थज्याःगु इलय् तःमि जूवनी । पिनं वइगु सामानय् ४० निसें ५० प्रतिशत तकं मूल्यबृद्धि जुइगु इलय् झीथाय् ८० प्रतिशत मूल्य बृद्धि जूगु झीसं तुलुतुलु स्वया म्वायेमाःगु स्थिति दु । थुकिया बारे राजनीतिक पार्टी, उम्मेदवार वा चुनाबी सभाय् दनीपिं राजनीतिक नेतातय्सं चुइक्क न्ववाना जूगु खनेमदु । तैं चूप मैं चूप धाःथें फुम्हेसियां फुथें ब्यापारी, तस्कर व तःतःधंगु उद्योगय् चन्दा कयाहःगु कारणं उमित लहीनातःपिंत बिरोध यायेगु इलय् कन्हय् थःपिनि ल्हाः म्हुतु छखे लाइ धकाः मौन जूवंगु खनेदु । थ्व समस्यां थौं सुं नं अलग्ग च्वने फइगु स्थिति मदये धुंकल ।
    चुनावया इलय् कृतिम अभाव कायम याइ धकाः बाणिज्य विभागं थौं बजार अनुगमनया ज्यायात दोब्बर याना ब्यूगु दु । हाल ७५३ पालिका व ७७ जिल्लाय् स्थानीय जिल्ला प्रशासन कार्यालय मार्फत् सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारीया अध्यक्षताय् अनुगमन पुचः दयेका अनुगमन यानाच्वंगु दु । अथे खःसां निर्वाचनया इलय् झी थः हे सतर्क जुयाच्वनेमाःगु खनेदु ।