सांस्कृतिक परिवर्तनया खँ

कृष्ण प्रजापति
राजनीतिक परिवर्तन राजनीतिक चेतनां ब्वलनी । अथेहे सांस्कृतिक परिवर्तन सांस्कृतिक चेतनां सम्भव जुइ । राजनीति दक्कलय् महत्वपूर्ण पक्ष जूगुलिं राजनीतिक नेता, राजनीतिक कार्यकर्ता व राजनीतिक आन्दोलनपाखें देसय् सत्ता परिवर्तन जक मखुसें ब्यवस्था तकं परिवर्तन जुइ । झीथाय् १०४ दँ तक न्ह्यानाच्वंगु राणा शासनया अन्त, स्वीदँ तकया पंचायती शासन पद्धतिया पतन व २०६२।६३ या आन्दोलनं गणतन्त्र व संघीयताया सवाल नं थुकथंया राजनीतिक परिवर्तनत खः । अथेहे थौं वयाः राजनीतिक परिवर्तन लिपा राजनीतिक नेतातय् आचरणनिसें कयाः सामान्य जनताया जीवनस्तरय् तकं परिवर्तन वयेमाःगु इलय् फुक्कं चीज मौन जुयाच्वंगु कारणं थन सांस्कृतिक परिवर्तन सम्भव मजूगु खः । मित्रराष्ट चीनय् सन् १९४९ या नौलो जनवादी क्रान्ति लिपा देशब्यापी रुपं सांस्कृतिक अभियान जारी जुल व परिवर्तन जूवन ।
    झीगु देसय् धाःसा सांस्कृतिक परिवर्तन वा सांस्कृतिक क्रान्ति अःखः दिसाय् न्ह्यानाच्वंगु दु । थ्व धइगु राणा शासन पतन लिपा क्रान्तिया नेतृत्व याःम्ह विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालानिसें लिपांगु परिवर्तनया नेतृत्वकारी शक्ति प्रचण्ड तकया जीवनस्तर स्वयेगु इलय् स्पष्ट जूवनी । समाजवादी ब्यवस्थाया पक्षपाती धाःगु पूँजीवादी क्रान्ति लिपा विश्वेश्वरं धाःगु खः, हरेक परिवारय् छगू हल गोरु दयेमाः, दुरु नयेत सा छम्ह व बल्चा दयेमाः । समानता व न्यायया आधारय् अब्लेया सामान्य जीवन हनेत माःगु नं थ्वहे खः । थौं बजारीकरण व गां नं शहरीकरण जूगु कारणं उलिं मगाये धुंकल । थौंया समाजवादी नेतातय्सं छगः सवारी साधन, मोबाइल व सञ्चारया उपयुक्त साधन टेलिभिजन, इन्टरनेट तकया आवश्यकतायात जायज कथं कायेमाःगु जुइफु । तर थन अथे जनतायात पहुँच बियाच्वंगु मदुनि ।
    बीपीया पालाय् थः नं सामान्य जीवन हनाः साधारण जनतायात नं उकथंया साधारण जीवन हनेगु वातावरण तयार याःगु खः । थ्व सांस्कृतिक क्रान्ति खः । उगु इलय् समाजवादी नारा बियाः म्होति नं गां गामय् छम्ह मनू म्वायेत माःगु कथंया आधारभूत आवश्यकता तयार यानाब्यूगु खनेदु । थन आः थुलि नं जुयाच्वंगु मदुनि । बीपीनिसें प्रचण्ड तक राजनीतिक रुपं नेतृत्व यानावंगु शक्तियात स्वयेगु खःसा अब्ले उलि असमानता मदु । अझ धायेगु खःसा बीपीयात बिराटनगरं ज्वना यंकूगु इलय् तकं गाडीइ मखु जि न्यासि हे वने धकाः सारा जनताया मिखां खंका ल्हाः संकं संकं वन धाइ । झीथाय् नेतात जनता नापं भ्यले पुनेत स्वयाच्वंगु मदु । आलिशान महल, थिकेगु गाडी, बिचाः हे याये थाकूगु खाटाया खँ बारम्बार पिहां वइ । गुलिं नेतातय् काय्, म्ह्याय्, भौमचां तकं सरकारी सुविधा कयाच्वंगु खँ वइ ।
    आमूल परिवर्तन लिपा जक सांस्कृतिक परिवर्तन सम्भव जुइ । थन जूगु परिवर्तनयात सही रुपं जनताया लागिं वःगु परिवर्तन धाये मल्वः । समाजवादी ब्यवस्थाया सुरुवात मजूतले थन छुं नं कथं परिवर्तनपाखें सारा जनतायात फाइदा दइमखु । अथेला झीथाय् त्यागी नेतात मदुगु नं मखु । विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला नापनापं हे राजनीतिक नेतृत्व तह थ्यंकादीम्ह सर्वोच्च नेता गणेशमान सिंहं थःत वःगु प्रधानमन्त्री पद तकं थः नापं ज्या सनाच्वंम्ह नेपाली कांग्रेसया कार्यवाहक अध्यक्ष कृष्णप्रसाद भट्टराईयात लःल्हानाः छम्ह त्यागी नेताया उदाहरण क्यंगु झीसं स्यू । अथेहे कृष्णप्रसाद भट्टराई प्रधानमन्त्री जुयाः बालुवाटार थ्यंका अनं लिहां वःगु इलय् कुसा छपा व सुराई छगः जक ज्वनाः प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारं लिहां वःगु नं झीसं स्यू । तर वयां लिपा धाःसा झन् झन् आलिशान महल दुने नेतातय् वास जूगु दु । बीपी कोइराला चिधंगु छाप्रो दुने सी जिउ, गिरिजा तकं थः म्ह्याय्या निवासय् इहलिला त्याग याये जिउ । अझ देसय् न्हापांम्ह कम्युनिष्ट प्रधानमन्त्री धाःम्ह मनमोहन अधिकारी साधारण रुपं थःगु जीवन हनेजिउसा आःयापिं प्रधानमन्त्री जूपिं प्रचण्ड, बाबुराम, माधव व झलनाथ थेंज्यापिंत सरकारया अपार सुविधा, जनताया करं दयेकातःगु आलिशान महल व आपालं थिकेगु सुविधाय् छाय् तयेमाल ?
    सांस्कृतिक स्तरया खँ ल्हायेगु इलय् थौं साधारण वडा अध्यक्ष त्याकेत ताःलाम्ह मनूयात तकं राज्यं थीथी कथंया छम्ह अफिसरया स्वयां अप्वः सुख सुविधा प्रदान याये मालाच्वंगु दु । उकिं नं चुनाव न्ह्यः उम्मेदवार जुइगु इलय् तकं त्याग, तपश्या व बलिदान याःम्ह ब्यक्ति मखु कि पार्टीया लागिं अप्वः चन्दा बिइफुम्ह, ध्यबा दुम्ह व ठेक्कापट्टा ज्या दुम्हेसित महत्व बियेगु यानाच्वंगु दु । उम्मेदवार ल्ययेगु इलय् तकं पार्टी दुने सुयात ल्यइ, गुम्हेसित ल्यइ धकाः स्वयाच्वनीपिं दलाल पूँजीपति वर्गं उम्मेदवार जक ल्यये धुंकीगु इलय् गुलि माल उलि दां थःपिसं तयेत तयार जुया वइ । अले खुला लिपा ठेक्कापट्टाया खँ, जागिरया खँ, बिदेशय् आखः ब्वंकेत काय् म्ह्याय्यात सिफारिसया खँ ज्वना ल्हाः ब्वब्व स्यानाः चांन्हिं दुःख ब्यू वइ । अले इमान्दार, थःगु ब्यक्तिगत धन ध्याछं खर्च मयासें त्याकुम्ह जनप्रतिनिधिं थः त्याकेत यानाक्यंगु पलेसा पुलेत नं इमान्दारीता त्याग याये मालावनी । थौं अज्याःगु गलत संस्कृतिया खँ वालछ्याल पिहां वयाच्वंगु दु । खँ थुलि बांमलात कि नेमकिपां क्लिनस्वीप याःगु ख्वप नगरपालिकाय् त्यानाच्वंपिं जनप्रतिनिधितय् दथुइ तकं अध्यक्ष रोहितं थथे धयादीगु दु, छिपिं थेंज्याःपिं वडाअध्यक्षतय्गु स्वयां आपालं योगदान बियाच्वंपिं थन आपालं दु । उमित गुगुं नं हालतय् अपमान याये दइमखु ।
    थथे पूँजीवादी बन्दोबस्त दुने समाजवादी आचरण दुपिं नेतातय्सं चुनाव त्याकेगु, चुनाबय् दनाः इमान्दार पूर्वक ज्या यायेगु व उमित नं जनता सरह जक जीवनस्तर थकायेके बियेगु राजनीतिक परिवातिया विकास जूगु मदुनि । उकिं नं राजनीतिक क्रान्ति लिपा जुइमाःगु सांस्कृतिक क्रान्तिं थन गति काये मफयाच्वंगु खः । त्यागी नेताया अभाव, सुविधा बिउसां मकाइपिं नेतातय् कमीं दलाल पूँजीपति वर्गया चलखेल अप्वयाच्वंगु कारणं सांस्कृतिक स्तर थहाँ वये मफयाच्वंगु खः । थः नापं ज्या यानाच्वंपिं क्रान्तिकारी पासापिंत ल्वमंकेगु जनप्रतिनिधितय् चलन, खास योगदान मदुसां ध्यवा जक अप्वः कमे यायेफुगुलिं जनप्रतिनिधि जूपिं कमाऊ धन्दाय् लगे जुइपिं राजनीतिक नेता कार्यकर्ता व चरित्र मदुपिं मनूत राजनेता जूगु कारणं थ्व समस्या ब्वलंगु खः । उकिया समाधानया लागिं छम्ह कला बाहेक मेपिं नापं जुइ मदइगु, छगः साधारण सवारी साधान वाहेक मेगु चलेयाये मदइगु व निश्चित मापदण्डं अप्वः खर्च यायेमदइगु परिपातिया विकास यायेफत धाःसा झी राजनीतिक नेतातय् न्ह्यपुइ भचा जूसां सांस्कृतिक स्तर थहाँ वइला ?