प्याः चायेवं विष त्वनेमजिउ

कृष्ण प्रजापति
देसय् विदेशी नापं थीथी कथंया सन्धी सम्झौता व अनुबन्ध कायम याये मालीगु इलय् देय्या कूटनीतिज्ञतय्गु महत्वपूर्ण भूमिका दयाच्वनी । सन्धी सम्झौता राजनीतिक पार्टीतय्सं मखुसें सरकारय् दुपिं सत्ताधारीतय् पहलय् जुइगु खः । उकिं नं उगु ज्या छुं छगू पार्टीया जक ज्या मखुसें थ्व समग्र देय्या ज्या जुइ । नेपाली कांगेसया पालाय् याःगु महाकाली सन्धी, गण्डक सम्झौता, कोशी सम्झौता अज्याःगु हे राष्टिय सन्धी सम्झौता खः । थ्व इलय् देसय् अमेरिकी सहयोग परियोजना अन्तर्गतया शहश्राब्दी चुनौती परियोजना मिलिनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशनया चर्चा जुयाच्वंगु दु । खास यानाः हाल सत्ताशीन जूवःगु शेरबहादुर देउवाया पालाय् हे न्हापा सम्झौता याये क्वचायेक तःगु थुगु परियाजनाय् उखें थुखें मजुइमाः धकाः संसदं उकियात अनुमोदन यायेमाःगु खँ जुइवं देय् दुने व पिने तकं थुकिया बिरोध तीब्र ढंगं जुुयाच्वंगु खः । गथे जनता दनेवं गुथि विधेयक पारित याये मछाःगु खः, थ्व इलय् नं जनता दनाः राजनीतिक पार्टीयात सचेत यायेमाः ।
    झीथाय् एमसीसी बारे गलत ब्याख्या यानाः प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवायात खाली थुकि फाइदा फाइदा जक क्यनीपिं वयाः सल्लाहकारतय् कारणं देउवा सरकारयात फसे यायेत स्वयाच्वंगु दु । यदि देउवा सरकारं उगुं थुगुं त्वह तया थ्व मामलायात पारित हे यात धाःसा उमिसं याःगु थ्व देशद्रोही ज्यायात वया सन्तान दर सन्तानं तकं ल्वमंके मफइगु व न्हय्गू पुस्ता नर्कय् वनीगु पक्का दु । देशघाती सन्धी सम्झौतात धमाधम सुधार यायेगु लागिं थीथी चरणय् वार्ता यायेत उच्च स्तरया कूटनीतिक पहल यायेत समिति दयेका ज्या यायेत स्वयाच्वंगु थ्व इलय् भारत परस्त जुयाः देउवा सरकारं छाय् एमसीसी सम्झौताय् सही थपे यायेत स्वयाच्वंगु खः ? थुकि पार्टी व सत्ता टिके यायेगु छगू हे जक स्वार्थ वाहेक मेगु छुं खनेमदु ।
    फेब्रअरी १५ तारेख दुने थुकियात पारित यायेगु वा मयायेगु धइगु बारे अमेरिकायात लिसः बियेगु जानकारी सार्वजनिक जुइधुंक आः झन जक देउवा सरकारया बिरोध जुयाच्वंगु दु । वयात थ्व सम्बन्धी ब्याख्या याकूगु भ्वँ हे नक्कली जूगु तकं बैठकय् सहभागी राजनीतिक पार्टीया दुजःतय्सं अनुमान यानाहःगु दु । देसय् जेठ ४ गते स्थानीय तहया निर्वाचन यायेगु खँ जुयाच्वंगु इलय् सरकारं निर्वाचनया तिथि मिति घोषणा यायेगु पालेसा आः न्हापांगु प्राथमिकता एमसीसी संसदं पारित यायेगु खः धकाः ब्वाँय् जुयाच्वंगु दु । छखे नेपाली जनतां एमसीसी खारेज यायेमाःगु माग याना सडक आन्दोलन यानाच्वंगु दुसा मेखे सत्ताशीन नेपाली कांग्रेसं धाःसा एमसीसी पारित यायेगु कुतः यानाच्वंगु दु । तर एमाले, माओवादी व एकीकृत समाजवादीया समर्थन मदयेकं धाःसा एमसीसी सम्झौता पारित याये फइगु अवस्था मदु । उकिं नं थ्व इलय् गठबन्धन तकं त्वाः थले माःसां देउवा सरकारं एमसीसी सम्झौता पारित याकेगु कूटनीतिक चाल म्हिताच्वंगु खः ।
    खास याना नेपाःया निम्ह पुलांपिं राजदूततय्सं एमसीसी सम्झौताया पक्षय् न्ववायेगु यानाच्वंगु दु । पुलांम्ह राजदूत शंखर शर्मा व विजयकान्त कर्ण एमसीसी सम्झौताया पक्षय् दी । नेपालय् उत्पादन जुइगु विजुलीयात नेपालं उपभोग याना मफुइगु जूगुलिं भारतयात मियेगु निंतिं एमसीसी सम्झौता यायेत्यंगु व थुकिं अमेरिकी सेना वइगु धइगु खँ गतल जूगु वया तर्क खः । एमसीसी सम्झौता पूर्वाधार विकासलिसें जक सम्बन्धित जूगु वया धारणा दु । तर खँ उलि हे जक सीमित मजू । सम्झौताया दफा दफा पुइक स्वयेगु इलय् अमेरिकी सेना वइगु, नेपाःयात भारतया प्रदेश थें याइगु, नेपालय् अमेरिकाया नवउपनिवेश सुरु जुइगु पक्का दु । सम्झौताया ४.३, ६.८, ७.१, अनुसूची (१) व ५(क) दुवाला अध्ययन याना स्वयेगु खःसा थ्व खँ स्पष्ट जू । उकिं पुलांपिं राजदूतत शंकर शर्मा, विजयकान्त कर्ण नापं पुलांम्ह सचिव रामेश्वर खनालं थ्व विषययात अध्ययन मयाःगु वा यात नं बुझ पचे यानाः नोक्सानया खँयात त्वपुइत स्वयाच्वंगु खनेदु ।
    एमसीसी सम्झौता संसदपाखें पारित याकेगु धइगु प्याः चायेवं विष नयेगु थें जक खः । प्याः चाल धायेवं विष नयेगु मिलेमजू । थीथी देसं झीत दयेका बिउगु कलकारखाना व उद्योगत फुक्कं कौदीया भावं मियाः ध्वस्त याइपिसं हे थौं अमेरिकी सैन्य मोर्चाय् नेपाः संलग्न जुइगु कथंया ५० करोड अमेरिकी डलरय् ई प्यले प्यले यांक जुयाच्वंगु दु । थौं स्वयां झिंच्यादँ न्ह्यः अमेरिकां थःपिसं धाःथें सारा विश्वया मुलुकयात तयेगु रणनीति दयेकूगु खः । सन् २००४ य्निसें सुरु जूगु थ्व अमेरिकी सैन्य मोर्चां इराक, इरान, अफगानीस्तान थेंज्याःगु मुलुकयात ध्वस्त यायेधुंकूगु दु । आः पाः नेपाःया हे यायेगु व चीन थेंज्याःगु अमेरिकायात आर्थिक रुपं हाथ्या बियेफुगु राष्टयात ख्यायेगु वया दाऊ खः । अमेरिकी राष्टपति डोनाल्ड टम्पं हिन्द प्रशान्त लागाय् अमेरिकी नेतृत्वया सैन्य मोर्चा वयेगु आपालं दँया लागिं आवश्यक जुइगु धयाच्वंगु दु । वहे कथं सन् २००४ निसे आर्थिक ग्वाहालि यानाः फुक्कं देसयात सैन्य मोर्चाय् फसे यानाच्वंगु खँयात नं कूटनीतिज्ञतय्सं चायेकेमाः । मखुत धाःसा उमिगु कूटनीति शास्त्र गलत साबित जूवनी ।
    सामान्य विषय तकं मथूपिं गथे कूटनीतिज्ञ जुल ? उकिं उमिसं थूसां मथू पह यानाच्वंगु जकं खःला धइगु नं आशंका दु । धाइ, बांलाक सःन्ह्यः हे वयेक द्यनाच्वंपिंत बरु थने अपुइ । तर न्ह्यलं ब्वानाच्वंगु पह यानाच्वंपिं मनूतय्त थनेत तसकं हे थाकुइ । थ्व इलय् झीगु देय्या कूटनीतिज्ञ धाःपिं नं अथे हे जुयाच्वंगु दु । श्रीलंकाय् सम्झौता हे त्वाथले मायेक अमेरिकी सेना लित छ्वयेमाःगु यथार्थयात झी कूटनीतिज्ञतय्सं गथे जुइके मफुत ? वास्तबय् अमेरिकां नेपालय् एमसीसी लागू यानाः विश्वया तःधंगु निगू राष्ट चीन व भारतयात युद्धय् फसे यानाः अमेरिकां हतियात मियेगु दाऊ कथं जक थन एमसीसी सम्झौता याकेत स्वयाच्वंगु दु । थुकियात न देउवा सरकारं थुल नं मथूछुं यानाच्वंगु खः । न त देउवायात ब्याख्या बयान याना क्यंपिं कूटनीतिज्ञतय्सं जक वयात फसे यायेत थज्याःगु कथं बयान याना धोखा बियाच्वंगु खः । वास्तबय् एमसीसी सम्झौता पारित यायेत स्वइपिं फुक्कं राष्टघाती व देशद्रोही खः । देय्यात ह्वाना ह्वाना च्याकाः मि पनाः लय्तायेत स्वयाच्वंपिं खः । सायद शेरबहादुर देउवायात सत्ताय् थ्यंकूगु थ्वहे एमसीसी सम्झौतायात पारित याकेगु छगू हे जक उद्देश्यं नं जुइफु ।