निर्वाचन ः जनताया चेतनास्तर दायेगु दापू

कृष्ण प्रजापति
प्रजातान्त्रिक शासन पद्धतिइ निर्वाचन प्रक्रिया छगू अनिवार्य ज्या खः । जनतां निर्वाचन यानातःम्ह ब्यक्तिं जनताया मत जाहेर याः कथं शासनय् सुधार यायेगु व शासक ल्यायेगु ज्या जुइ । प्रतिनिधिसभा, राष्टियसभा नापं प्रदेशसभा व स्थानीय तह उकिं दयेकीगु खः । प्रजातान्त्रिक ब्यवस्थाया दुगःक्वँय् तायेकीगु निर्वाचनयात राजनीतिक पार्टीतय्सं थीथी कथं प्रयोग याना वयाच्वंगु दु । पंचायती शासक पद्धति लागू जुइवं गाउँफर्क राष्टिय अभियान लागू यात । उकिया प्रतिनिधि ल्ययेगु ज्या युवक संगठन, महिला संगठन व थीथी जनवर्गीय संगठनयात बिल । जुजुं पत्या यानातःम्ह नापं पंचायती शासन ब्यवस्था नापं सतीम्ह मनूयात गांया प्रधानपंच ल्ययेगु ज्या याइ । गुलिं मनोनित माध्यमं जुजुया वर्चश्व सदां च्वय् लायेत स्वयाच्वनी । थ्वया दथुइ नं २०२१ सालया भूमि सुधार लागू जूगु इलय्निसें पंचायती शासन पद्धतिइ दुथ्यानाः प्रतिक्रियावादी स्वयां प्रतिक्रियावादी संघ संस्थाय् दुहां वनाः जनताया सेवा यायेगु लेनिनवादी नीति नेमकिसंनं क्यनाच्वन ।
    थ्व काइदा देसय् प्रतिवन्धित अवस्थाय् लानाच्वंगु नेपाली कांग्रेस व वामपन्थीतय् दथुइ नं प्रभाव लाःवन । उकिं अब्ले मकवानपुरय् रुपचन्द्र बिष्ट (थाहा), येँय् पद्मरत्न तुलाधर, ख्वपय् कर्णप्रसाद ह्योजू, गोबिन्द दुवाल राष्टिय पंचायतया सदस्य त्याकाः जनताया मतं पंचायती शासन पद्धतिइ नं धक्का बियेगु ज्या जूगु दु । अथेहे नेपाली कांग्रेसपाखें प्रत्यक्ष पार्टीया प्रतिनिधि मखुसां पार्टीया समर्थनय् पंचायती शासन पद्धतिइ प्रतिनिधित्व यायेगु जुयावन । थ्व ल्याखं नेमकिपां काःगु पंचायती चुनावयात उपयोग यायेगु नीतियात मेमेपिसं नाला यंकूगु खनेदु । थ्वहे झ्वलय् २०४३ साल लिपा जूगु स्थानीय निकायया निर्वाचनय् ला आपालं थासय् नेपाली कांग्रेस व वामपन्थी दलतय् प्रतिनिधि नं त्याका वल । उकिं नं पंचायती शासन ब्यवस्थाया विरोधय् ज्या यायेत प्रतिवन्धित पार्टीतय्त हौसला अप्वयावंगु खः । आखिर २०४६ सालं पंचायत क्वदल ।
    २०४६ सालया जनआन्दोलन लिपा नीस्वंगु कृष्णप्रसाद भट्टराईया अन्तरिम सरकारं कार्तिक २३ गते अन्तरिम संविधान घोषणा यानाः २०४८ सालं संसदीय निर्वाचनया घोषणा यात । न्हापांगु संसदीय निर्वाचनय् थः येँ १ नम्बर क्षेत्रं चुनाव दन नं पार्टीया आन्तरिक कारणं कार्यबाहक सभापति जुयाच्वंम्ह कृष्णप्रसाद भट्टराई बुत । अथेनं कांग्रेसया बहुमत प्राप्त सरकार नीस्वन । थथे पंचायती शासन पद्धतिया समूल नष्ट जुइधुंक देसय् न्हापांगु आम निर्वाचनं महामन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाया नेतृत्वय् प्रजातान्त्रिक सरकार नीस्वन । पंचायत नष्ट जुयाः न्हापांगु आम निर्वाचनं गिरिजाप्रसाद कोइरालाया नेतृत्वय् सरकार नीस्वंथें दक्कलय् न्हापां आम निर्वाचन जूगु इलय् नं कांग्रेसया नेतृत्वय् सरकार नीस्वंगु खः । २०१५ सालय् न्हापांखुसि जूगु आम निर्वाचनं गिरिजाप्रसादया दाजुम्ह विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालायात नेपाली कांग्रेसं प्रधानमन्त्री ल्यःगु खः । तर जुजु दुनंदुनं सक्रिय जुयाः देसय् पंचायती शासन पद्धतिया सुत्रपात यानाः जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालायात अपदस्त यानाबिल ।
    राजनीतिक पार्टीतय्गु खिचातानीया कारणं अब्ले जननिर्वाचित सरकार पतन जूगु धाइ । उकि देशी विदेशी प्रतिक्रियावादी शक्तिया गुलि ल्हाः दु धइगु मूल्यांकन यायेमाःगु विषय दनी । प्रजातान्त्रिक सरकारया नामं नेपाल भारत दथुइ सन् १९५० या असमान सन्धी याःगु, गण्डक सम्झौता यानाः नेपाःया प्राकृतिक श्रोत साधनयात भारतया ल्हातय् लःल्हाःगु नापनापं कोशी सम्झौतां कोशी बाँध दयेके बियाः नेपाःयात जलमग्न यायेत ग्वाहालि याःगु थेंज्याःगु राजनीतिक पार्टीतय् कमी कमजोरीया कारणं पंचायती ब्यवस्था लागू यायेत जुजु महेन्द्र बाध्य जूगु खः । देय्या राजनीतिप्रति जनतायात सचेत व संगठित यायेगु ई धइगु अज्याःगु स्थानीय तहया चुनाव व आम निर्वाचनय् खः । तर नेपाली कांग्रेस व वामपन्थी दलतय्सं थः प्रतिनिधि अप्वः गथे त्याकेगु धइगु अप्वः ध्यान तयाः जनतायात चेतना ब्वलंकेगु ज्या धाःसा तसकं हे म्हो जक याना क्यन । उकिं नं गथे २०१५ सालं नीस्वंगु बीपी कोइरालाया सरकार अपदस्त याना पंचायती ब्यवस्था लागू जूवंगु खः, अथेहे २०४८ सालं नीस्वंगु गिरिजाप्रसाद कोइरालाया बहुमत प्राप्त सरकार नं थःगु न्यादँया अवधि पूमवंबलय् तुं अन्तरिम निर्वाचन याकेत बाध्य जुल ।
    देसय् अन्तरिम निर्वाचन जुइगु बांमलाःगु चीज मखु । आन्तरिक रुपं तयारी यायेमालीगु इलय् जुइगु खर्च स्वयेगु इलय् थ्व तसकं हे थिके । अथे खःसां नेपाली जनतायात राजनीतिक रुपं शिक्षित यायेगु ज्या थुकिं हे जक मचायेकं यानाच्वनी । छगू ल्याखं धायेगु खःसा निर्वाचन छगू जनताया लागिं विश्वविद्यालय धाःसां पाइमखु । राजनीतिक ज्ञान बियेगु अवसर चुनाव जुइगु इलय् जक प्राप्त जुइ । मेगु इलय् थःगु ल्हाः म्हुतु चूलाकेगु लागिं ब्वाँय् ब्वाँय् जुइमाःपिं साधारण जनता नं निर्वाचनया इलय् त्वाः, दबू व थीथी कथंया राजनीतिक प्रशिक्षणय् सहभागी जुये खनीगु कारणं थ्व खुल्ला बिश्वविद्यालयया ज्या याइगु अवसर नं खः । उकिं नेमकिपां निर्वाचनयात जनताया राजनीतिक चेतनास्तर दायेगु ब्यारोमिटर धयातःगु दु । उकथं हे स्थानीय निर्वाचन, राष्टिय पंचायतया निर्वाचन व प्रजातान्त्रिक शासकतय् निर्वाचनय् ब्वति कयाः नं थःपिनि उपयोगीतावाद हे माक्र्सवाद धइगु सिद्धान्तयात आः तकं नेमकिपां माने याना वयाच्वंगु नं दु ।
    थथे निर्वाचनयात बहुमत जनताया पक्षय् उपयोग यायेगु लेनिनवादी नीतियात आत्मसात याना वयाच्वंगु पार्टी नेमकिपां तक्वः मछिं स्थानीय तहया निर्वाचन यायेमाःगु माग तल नं नीदँ तक प्रजातान्त्रिक सरकारं थ्व अवसरं बञ्चित यानातल । थुगुसी नं जनताया ब्यापक दवाव जुयालि बल्ल आः जेठ महिना दुने स्थानीय तहया निर्वाचन यायेगु घोषणा जूगु दु । फूसा सरकारय् दुगु न्यागू राजनीतिक पार्टीतय् गठबन्धनं निर्वाचनयात लिछ्याना याये तकं म्वायेकेगु कुतः यानाच्वंगु खः । तर जनताया दबाब लिपा प्रमया नेतृत्वय् बालुवाटारय् च्वंगु न्यागू दलया आन्तरिक बैठकं जेठ दुने स्थानीय तहया निर्वाचन यायेगु सहमत जूगु दु । थुलि सहमत याकेत नं आपालं दवाव जूगु दु । स्वंगुलिं तहया निर्वाचन २०७९ सालं यायेगु घोषणा यानाः जनताया नामय् सम्बोधन याना जूम्ह प्रधानमन्त्रीं आः वयाः स्थानीय तहया निर्वाचन जेठ महिना दुने यायेगु कथं निर्वाचन आयोगयात तयारीया निंतिं निर्देशन बिउगु दु । थुखे निर्वाचन आयोगं धाःसा बैशाख १४ गते छगू हे चरणय् वा बैशाख १४ व २२ गते यानाः निगू चरणय् स्थानीय तहया निर्वाचन यायेत सुझा बिउगु खः । न्ह्याथें थजू आः वइगु निर्वाचनयात नं जनताया राजनीतिक चेतना दायेगु दापू कथं ज्या याइगु आशा काये ।