नेपाःमिं गर्ब यायेगु थाय्

कृष्ण प्रजापति
नेपाः देय् धकाः सुरु जूसानिसें झीसं गौरव यायेगु आपालं थाय् दु । थ्व स्वनिगः व स्वनिगः जःखःया ऐतिहासिक व पुरातात्विक बस्तुं याना जक मखु कि थीथी इलय् युद्ध कौशल क्यनेफुपिं मनूतय् कारणं नं गर्ब यायेथाय् दु । थौं वयाः बहुदलीय प्रजातान्त्रिक ब्यवस्था व गणतान्त्रिक मुलुक कायम जुइधुंकाः धासा उगु गौरब याये बहःगु खँय् छुं ह्याकीं वंगु दु । छगू इलय् एशिया महादेशयापाखें पश्चिमी मुलुकया प्रभाव म्हो यायेगु निंतिं भीमसेन थापां थःगु ज्यानया बाजी तया तकं बृटिस सेनाया प्रभावयात हाथ्या बिल धाइ । उकिं हे वयात जेल सजायँ बीकाः आत्महत्या याःगु धकाः जेल दुने हत्या तकं यात धाइ । थथे नेपाःया न्हापांम्ह प्रधानमन्त्री कायम जूम्ह भीमसेन थापां सेनायात सबल याःगु व फ्रान्स, बेलायत नापं आपालं देय्या सेनाया तालिम तकं बियाः अनया अनुकरण यानाः एशियाय् अलग्ग छगू पश्चिमी संसार नापं सामना याये फइगु कथंया सैनिक गठबन्धन दयेकेत कुतः याःगु कारणं वयात पतन याःगु इतिहासं क्यनाच्वंगु दु ।
    थौं नं झीगु देसय् भारतीय उपनिवेशवाद व अमेरिकी साम्राज्यवादया चलखेल उतिकं खने दयावःगु दु । उकिं नं राजनीतिक प्रभाव स्वया नं थौं पश्चिमा देसं छु धाल अथे देय् सञ्चालन जुइगु गलत परिपातिया विकास जुजुं वनाच्वंगु दु । लिपांगु इलय् सदन वा संसद स्वया नं सर्वोच्च अदालतया आदेश परामादेशया भरय् देय् चले जुइगु गलत परिपातिया चलन सुरु जूगु स्वयेबलय् उकथंया प्रभाव अप्वया वयाच्वंगु खनेदु । थुकथं झीगु देय् थौं झीगु थःगु जनमत वा विद्धतां मखुसें पश्चिमी देय्या दूतावासं छु धाल अथे चले जुइगु गलत परिपातिया विकास जूगु दु । उकिं नं न्हापा प्रधानमन्त्री जूगु इलय् प्रस्ताव यानातःगु एमसीसी थ्व इलय् हाकनं शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री जूगु इलय् पारित यायेगु कथं प्रस्ताव जुयावःगु दु । उकियात न्ह्याथे याना नं पारित याका थन न्हापा न्हापानिसें सोच दयेका तःथें अमेरिकी सेनाया परेड म्हितेगु थाय् यायेत स्वयाच्वंगु दु । उकियात साथ बीपिं धाःसा थौंया सत्ताशीनत हे खः ।
    गुगुं इलय् नेपाःयात विद्धानतय् देय् धाइ । स्वनिगः स्वच्छ व उब्जनि दुगु थाय् जूगु ल्याखं थन सौद्धर्य व तपश्याया लागिं उच्च थाय् धाइ । अले व कथं थनया मनूत थीथी अनुसन्धान व अध्ययनय् नं न्ह्यःने खनेदया च्वंगु झीसं सिउ । तर थौं पिनेया प्रभाव, विदेशी प्रभाव खास याना अमेरिकी साम्राज्यवादया अप्रत्यक्ष प्रभावया कारणं थनया मूल्य मान्ययाय् आपालं ह्रास वयाच्वंगु दु । नैतिक आधार तनाच्वंगु दु । समस्याया समाधान गथे यायेगु धइगु खँय् अन्योल जुयाच्वंगु दु । न्हापा महाकाली सन्धी याःगु इलय् पार्टी पंक्ति व राज्य सत्ता तकं अलमल जूथें आः नं एमसीसी पास यायेगु वा मयायेगु धइगु खँय् निगू धार अलग्ग विभाजन जुयाच्वंगु दु । थ्व तप्यंक हे अमेरिकी सोच वा उमिगु छगू कम्पनीया आधारय् सञ्चालन याये त्यंगु परियोजना जूगु ल्याखं नं थौं उकियात खारेज यायेमाःगु सः थ्वयाच्वंगु दु । अध्ययन हे मयासें एमसीसी छु खः धइगु तकं हेक्का मतःसें उकियात बल जफ्टीं पास यायेत स्वयाच्वंगु राजनीतिक पार्टी व उकिया नेतातय् छु स्वार्थ दु धइगु नं थौं ध्यान तयेमाःगु ई वयाच्वंगु दु । खराब परिणाम वये न्ह्यः अथे छुं विचाः याये फत धाःसा हे जक म्हिगःया लिच्वः थौं वइमखु । मखुत धाःसा न्याउरी मारी पछुटो धाःथें झी लिपा पश्चाताप तायेमाली ।
    न्हापानिसें नेपाःमितय्सं गौरव यायेगु थाय् धइगु आत्मनिर्भरता व स्वाभिमान हे खः । थौं उकिं नं कुथाराघात जुइगु अवस्था खने दयावःगु दु । छाय् धाःसा म्हिगः बीर बहादुरतय् देय् धयातःगु थ्व देय् थौं परनिर्भर जुजुं वनाच्वंगु दु । गोर्खाली बहादुरतय् देय् धयाच्वंगु देय् थौं पिनं छुं ग्वाहालि मयाकं चले तकं मजुइगु अवस्थाय् थ्यंगु दु । थनया कृषि उत्पादन पिने छ्वयाच्वंगु देय् स्वीदँ पीदँ लिपा परनिर्भर जुइमाःगु अवस्थाय् थ्यंगु दु । भीथाय् उत्पादन मजूगु पेटोलियम पदार्थया लागिं जक पिनेया ख्वाः स्वयेमाःगु मखुसें सरकारया गलत नीतिया कारणं युवा शक्ति फुक्कं पिने वनेगु चलन सुरु जुइवं गां व शहरय् युवा जनशक्ति ह्रास जुयाच्वंगु दु । कृषि उत्पादन तसकं ह्रास जुयाः वा बाँझो जमीन आपालं खने दयावंगु दु । उकिं नं झीथाय् उत्पादनशील जग्गा बाँझो यानाः मरुभूमिया ५० डिग्री तापक्रमय् म्ह क्वयेका ज्या यायेत झी युवा जनशक्ति बाध्य जुयाच्वंगु दु । थ्व राष्टया लागिं तसकं घाटक धारणा खः ।
    छगू इलय् भारतय् थ्यंक बृटिसतय्सं शासन यात नं झीगु देसय् साम्राज्यवादी बृटिस सरकार व भारतीय उपनिवेशया प्रभाव लाके मबिसें आत्मनिर्भर जुयाच्वंगु नेपाःया गर्व याये बहःगु खँ खः । उकिसनं नेपाःया सेना धायेवं विश्वय् लडाकू सेना मध्ये बहादुर कहले जुयाच्वंपिं नं खः । अमरसिंह थापा, बीर बलभद्र कुँवर, माथबरसिंह बस्नेत थेंज्याःपिं सेनाया प्रमुखतय्सं अब्ले गज्याःगु कथं देय् बचे यानाक्यंगु खः । आः सेनायात अधिकार बिउसां उमिसं थःगु जक हित याये कथं ज्या याइगु खःला धइगु नं थन सोच विकास जुयाच्वंगु दु । थीथी राजनीतिक पार्टीं देय् बांलाःक चले याये मफये धुंकूगु थ्व इलय् पूर्व जुजु वा सेनाया जकं उपस्थिति अप्वः जायेज जुइगु खःला धइगु तकं तर्क यानाहःगु दु । अज्याःगु अन्योलपूर्ण स्थिति वया म्हिगः पंचायती ब्यवस्थां स्वीदँ राज याःगु खः । १०४ दँया राणा शासनं थन देय्यात लिपा लाकातःगु खः । प्रगतिशील व विद्धानत जानाः सत्ता सञ्चालन यायेमाःगु इलय् गुण्डा राज वा तस्करतय्त संरक्षण याइपिं मनूतय्त स्थान बियाः ज्या यानाच्वंगु अवस्था दु । उकिं नं थौं झी गर्व यायेगु थाय् झन् झन् ह्रास जुजुं वनाच्वंगु दु । म्हिगःया गर्व यायेगु थाय् इतिहास थौं कायम याये फइगु अवस्था मदये धुंकल । सेनाय् वःगु ह्रास, थनया युवा जगत पिने वनेगु परिपाति व राजनीतिक पार्टीत स्वयम पिनं धाःथें चले जुइगु काइदा स्वयेगु इलय् झी जक मखु झी धुंक वइगु न्हूगु पुस्तायात तकं थ्व देय् दुनेया जग्गा जमीन बचे यायेत वा प्राकृतिक सुन्दरता कायम यायेत तसकं थाकुइगु सम्भावनायात नकारे याये फइमखु ।