कवि डा. राजेन्द्र कोजूको इमानको धरहरा कवितासङ्ग्रहभित्र पस्ता

जीवनाथ अधिकारी

सङ्ग्रहका अधिकांश कविता हालसालै रचना गरिएका छन् । समकालीन समाज र त्यसको उत्पादनमा देखिएका विसङ्गत परिस्थितिलाई सम्बोधन गरेर लेखिएका यी कविताले राजनीतिदेखि शिक्षालगायत सम्पूर्ण क्षेत्रलाई छोएका छन् ।
यस सङ्ग्रहमा रहेका कविताहरूले मान्छेको अहंलाई महामारी प्रकोपले विनाभेदभाव कहरभित्र डुबाएको घटनादेखि राष्ट्रियतामाथि आइपरेको सङ्कटलाई पनि औँल्याएका छन् । एउटा उदाहरण हेरौँ–
                म, म नै हुँ
                तिमी, तिमी नै हौ
                तिमी र म हामी होइन
                छोड, मेरो भूमि छोड
                छोड, मेरो कालापानी छोड
                मेरो लिम्पियाधुरा छोड ।
                        (तिमी र म हामी होइन)
लासको सौदावाजी गर्ने स्यालहरूको बिगबिगी रहेको वर्तमान सन्दर्भ पनि कवितामा अभिव्यक्त  पाइन्छ । आफ्नाले  नै होचो बनाएपछि हाम्रो अस्तित्वको अग्लाइमा आँच आउनु स्वाभाविक हो । कलात्मक व्यङ्ग्यका ढाँचाका पङ्क्ति हेरौँ–
अग्ला अग्ला पहाडका टाकुरामा उभिने म
आफ्नाले नै होचो देख्नाले उचाइ खोज्दै छु ।
        (खोजी)
नारासँग व्यवहार मिल्दैन, कामकुराको तालमेल छैन
यस्ता नेताको भाषण सुनेर लाछी भई कति दिन बाँच्ने
                                     (कति दिन बाँच्ने)
देशदुनियाँलाई दास बनाएर आफू मालिक बन्ने नेपाली नेताको गुण देखिएको छ । यस प्रवृत्तिप्रति कविलाई विराग छ । उनी लाल गद्दार बनेर लेन्डुप दोर्जेका प्रतीहहरूलाई धिक्कार्छन् आफ्ना कवितामा । पैसामा बिक्री भएर लेन्डुपवृत्ति अपनाउनेलाई त्यही पैसा एक दिन बारुद बनेर भष्म गराउनेछ भन्ने कुरामा कवि विश्वस्त देखिएका छन् । सपनाको खेतीले देश कदापि समृद्ध नहुने कुरामा कवि दृढ देखिएका छन् । उनी भन्छन्–
सपनाको व्यापार गरेर कमाएको पैसाले देश समृद्ध बन्दैन
             मागेको पैसाले हाम्रो देशको विकास हुँदैन ।
                        (तिम्रो लागि)
नेपालमा चेलीबेटी ब्ेचबिखनको समस्या कम छैन । पैसाको लोभमा यस्ता अनैतिक काम गर्ने आफ्ना भनिने नातेदार तथा देशको सार्वभौमिकतालाई पैसासँग साट्ने देशद्रोहीसँग कवित घृणा गर्दछन् । नेपाली कम्युनिस्टले कम्युनिस्ट आचरण गर्न नसकी भ्रष्ट बन्दै जाने र जनविरोधी कार्यमा शासनसत्ताको दुरुपयोग गर्नेलाई क्षमा गर्न नसकिने कविको सोचाइ छ । अनि आफू स्वयं कम्युनिस्ट भएर अर्को लाल कम्युनिस्ट खोज्ने नेपाली कम्युनिस्ट प्रवृत्ति घातक रहेको कवि ठहर गर्छन्–
लालीगुराँसको जङ्गलमा त्योभन्दा रातो कमरेड खोज्दै छौ
कम्युनिस्टका देशमा योभन्दा भ्रष्ट शासक खोज्दै छौ ।
(रातो कमरेड)
तिम्रा आडम्बर र रवाफका
अग्ला कदहरू छोट्टिएका थिए
तिम्रा विरुद्ध उठेका मेरा शब्दवाण थेग्न नसकी ।
गधालाई घोडा बनाउन्न सकिन्न नाम बदलेर
गिद्धलाई मयूर बनाउन सकिन्न रङ बदलेर
मान्छेको नियत बदलिन्छ यहाँ लोप र पापमा
मान्छेको मन बदलिन्छ सत्ताको राप तापमा ।
(मूल्य हराएको जीवन)
म  तपाईँलाई वषौँदेखि पढिरहेको छ
तपाईँका कथा व्यथाहरू
तपाईँका जीवन सङ्घर्षका गाथाहरू ।
            यति नै बेला
सबैको इमानको धरहरा पनि नापिने छ
सबैको वास्तबिक वजन पनि नापिने छ ।
(इमानको धरहरा)
दलीय राजनीतिमा दलको सदस्यता नलिनेले कुनै प्रकारका सुविधा नपाउने विसङ्गत परिस्थितिको कविले कडा रूपमा भत्र्सना गरेका छन् । पार्टीको सदस्यताको इतिहास, वर्तमान नभएका तथा नेताका नाता र आसेपासे नभएका सर्वसाधारण, जो भोटको राजनीतिमा माात्र चिनिन्छन्, त्यस्ता नागरिक निरीह हुनुका साथै कुनै लाभका पदमा नियुक्ति हुन सक्तैनन्, बिरामी पर्दा अस्पत्तालमा शय्या पाउने हैसियत उनीहरूमा हुँदैन । यस्तो विडम्बनायुक्त पीडा भोगाइप्रति रोषयुक्त गर्जन छ कविको ।
वर्तमानमा नेपाली राजनीतिक पार्टीहरूको विखण्डन र संयोजनको नाटक र नौटङ्तिर पनि कविको तीक्ष्ण दृष्टि पुगेको छ । हिजो थियो, आज छैन, आज छ, भोलि छैनको अवस्थामा रहेका दलहरूको नालयकी र जनताप्रतिको असंवेदनशीलताले कवितलाई चसस्क छोएको छ । नेता तथा सांसादहरूको दल परिवर्तनको अराजनीतिक गतिविधिले नेपाली विधायक तथा नेताको हुर्मत गएको कुरा उनीहरू पत्तै पाउँदैनन् तर यताका उता र उताका यता गर्दा उनीहरूको राजनीतिक हिसाबकिताब भने गणितीय रूपमा बराबर हुने र जनहितमा कुनै तात्त्विक अन्तर नपर्ने कुरा कविले बुझेका छन् ।
कोही भित्रिए, कोही बाहिरिए
हिसाब बराबर ।
कोही जोडिए, कोही चोइटिए
निसाफ बराबर ।
(बराबर)
यसरी डा. राजेन्द्र कोजूका कवितारू समसामयिक विषयमा बढी केन्द्रित देखिन्छन् भने जनता र देशको चिन्ता गर्दै कविले तिनको निराकरणको अपेक्षा राखेका छन् । नेपाल भाषा मातृभाषा भएका कवि कोजूले नेपाली भाषामा पनि राम्रो अधिकार जमाएको देखिन्छ । मिठो र सरल शैलीलाई सलल बगाउँदै समग्र कविता–सरिता तरङ्गित छन् । अनुप्रासलाई आलङ्कारिक शृङ्गारमा सँगेट्तै कवितामा विम्बात्मकता प्रशस्त उनेका छन् कविले । यस कृतिले  नेपाली साहित्य भण्डारमा एउटा स्तुत्य कृतिका रूपमा स्थान सुरक्षित गर्ने कुरामा दुई मत देखिँदैन । कविको सिर्जनामा अझ निखार आउने कुरामा प्रशस्त विश्वास गर्ने ठाउँ रहेको छ ।
इमानको धरहरा ः सङ्क्षेपमा चिनारी
कृति ः इमानको धरहरा
विधा ः कविता
कवि ः डा. राजेन्द्र कोजू
सम्पादक ः हरिप्रसाद ढकाल
प्रकाशक ः सरिता कोजू
संस्करण ः प्रथम, २०७८, इ संस्करण
मूल्य ः रु १००
सिर्जनाकुञ्ज, बालकोट, भक्तपुर