खुर्कोट घटना मर्मस्पर्शी दुर्घटना, अदम्य साहस र संयोगको कथा

मिति २०८२ माघ २७ गतेको त्यो दिन सामान्य जस्तै सुरु भएको थियो। काठमाडौंबाट धोबी–सिरिसे–ढाडे हुँदै ओखलढुंगा तर्फ जाँदै गरेको बा प्र ००१–०५–९९५७ नम्बरको अरनिको सुपर यात्रुबाहक बस आफ्नो नियमित यात्रामा थियो। यात्रुहरू आ–आफ्नो गन्तव्य, योजना र सपनासहित सवार थिए—कोही घर फर्किंदै, कोही आफन्त भेट्न, कोही कामको सिलसिलामा। तर तृबेणिधाममा पुगेपछि नियतिले अकस्मात् निर्दयी मोड लियो। बस दुर्घटनामा पर्दा १२ जनाको ज्यान गयो र ८ जना घाइते भए।

त्यो क्षणले केवल एउटा सवारी साधनलाई दुर्घटनाग्रस्त बनाएन, यसले दर्जनौं परिवारको भविष्यलाई नै हल्लाइदियो। शोक, आक्रोश, अविश्वास र पीडाले एकैचोटि समाजलाई घे-यो। दुर्घटनाको कारणबारे अनेक अड्कलबाजी भए—सडकको अवस्था, सवारी साधनको क्षमता भन्दा बढी लोड, प्रतिकूल मौसम परिवर्तन, प्राविधिक कमजोरी वा मानवीय त्रुटि—तर यथार्थ पत्ता लगाउने जिम्मेवारी सम्बन्धित सरकारी निकाय र प्राविधिक टोलीको हो। सत्य जे भए पनि, परिणाम अत्यन्तै मार्मिक छ। १२ वटा घरमा अब कहिल्यै नफर्किने आवाजहरू छन्; सन्तानले अभिभावक गुमाएका छन्, आमाबुबाले सन्तान, श्रीमान्–श्रीमतीले जीवनसाथी गुमाएका छन्। आँसुको मूल्य हुँदैन, तर त्यसले समाजको संवेदनशीलता नाप्ने मापदण्ड अवश्य बन्छ।

नेपालमा सवारी दुर्घटना नौलो विषय होइन। प्रत्येक वर्ष सडक असुरक्षा, कमजोर पूर्वाधार, अपर्याप्त मर्मत, चालकको थकान, नियमको बेवास्ता र अनुगमनको कमजोरीका कारण थुप्रै ज्यान गुम्छन्। तर हरेक दुर्घटना पछाडि लुकेका कथाहरू फरक–फरक हुन्छन्। तृबेणिधामको यो दुर्घटनाले फेरि स्मरण गरायो कि दुर्घटना केवल तथ्यांक होइन—यो समाजको संरचनागत कमजोरीको प्रतिबिम्ब हो। यदि सडक सुरक्षित हुन्थ्यो, सवारी परीक्षण कडा हुन्थ्यो, नियम कार्यान्वयन प्रभावकारी हुन्थ्यो भने के यस्ता घटना कम हुन्थे? यी प्रश्नहरू केवल औपचारिक छानबिनको विषय नभई नीति निर्माण र कार्यान्वयनको गम्भीर आधार बन्नुपर्छ। दोषी जोसुकै भए पनि कानुनी दायरामा ल्याइनुपर्छ, तर दोष खोजेर मात्र होइन, सुधारको प्रतिबद्धतासहित अघि बढ्नु नै पीडितप्रतिको साँचो श्रद्धाञ्जली हुनेछ।

दुर्घटनाको अँध्यारो बीचमा एउटा उज्यालो कथा पनि जन्मियो—कर्तव्य, साहस र संयोगको कथा। दुर्घटनामा ज्यान गुमाउनेमध्ये सवारी धनी दिपेश बस्नेत थिए। उनी सशस्त्र प्रहरी बलका सहायक हवल्दार सुरेन्द्र महतका बाल्यकालदेखिका घनिष्ठ मित्र र सहपाठी थिए। दुर्घटनाको केही समयअघि दिपेशले सुरेन्द्रलाई फोन गरेर घर सँगै जाने प्रस्ताव गरेका रहेछन्—“म घर आउँदै छु, तिमी पनि बिदा जाँदै छौ रे, सँगै जाऔँ।” तर नियतिले फरक निर्णय गर्‍यो। सुरेन्द्र १५ मिनेट अगाडिको अर्को गाडीमा चढेर मन्थली पुगेका थिए। त्यहीँ उनले सुने—दिपेश सवार बस दुर्घटनामा परेको खबर। दुई दिनको बिदामा घर फर्किएका सुरेन्द्र पेशागत रूपमा प्रशिक्षित गोताखोर पनि हुन्। खबर सुन्नासाथ उनले विश्राम त्यागे, आफन्त भेटघाट स्थगित गरे र कर्तव्यको आह्वानलाई प्राथमिकता दिँदै घटनास्थल फर्किए। पानीमुनि उद्धार कार्यका क्रममा आफ्नै बाल्यकालदेखिको साथीलाई मृत अवस्थामा भेट्नु उनका लागि शब्दमा व्यक्त गर्न नसकिने पीडा थियो। एकातिर मित्रताको सम्झना, अर्कोतिर पेशागत जिम्मेवारी—दुवैको संगमले मन भत्किएको थियो। तर उनले आँसु थामे, मनलाई कठोर बनाए र बाँकी मृतक तथा घाइतेको उद्धारमा निरन्तर खटिए। व्यक्तिगत पीडाभन्दा माथि उठेर कर्तव्य निर्वाह गर्ने उनको साहसले सिंगो समाजलाई भावुक बनायो। यो घटना केवल एउटा उद्धार कार्य होइन; यो पेशागत इमानदारी, आत्मबल र मानवताको ज्वलन्त उदाहरण हो।

उता भक्तपुर–२ का स्वतन्त्र उम्मेदवार नवीन कुमार महतका परिवारमा पनि दुर्घटनाको खबरले ठूलो हलचल ल्यायो। सुरेन्द्र महत उनका सहोदर कान्छो भाइ दुर्घटनामा परेको गाडीमै उनी पनि थिए भन्ने अपुष्ट खबरले परिवार स्तब्ध भयो। नवीन महत र काका छोरा रास्वपा गाउँ कमिटी प्रमुख  दिपक महत दिउँसो २ बजे काठमाडौंबाट घटनास्थलतर्फ निस्किए—मनभरि आशंका, छातीभरि डर र आँखामा अनिश्चितताको छाया बोकेर। बाटोभरि एउटै प्रार्थना—“भाइ सुरक्षित होस्।” केही समयपछि खबर आयो—सुरेन्द्र सुरक्षित छन् र उद्धार कार्यमा खटिएका छन्। त्यो खबरले परिवारले लामो सास फेरे, तर दुर्घटनाको पीडा कम भएन। नवीन महत मन्थली पुगेर मृतक र घाइतेका परिवारसँग भेटे, सान्त्वना दिए र दुःखको घडीमा साथ रहने प्रतिबद्धता जनाए। त्यहाँ राजनीति गौण थियो; मानवता प्रधान थियो। दुःखको क्षणमा कुनै दल, विचार वा पदले अर्थ राख्दैन—मानवीय साथ र सहानुभूति नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति हुन्छ।

तृबेणिधाम दुर्घटनाले फेरि हामीलाई केही गम्भीर प्रश्नको सामना गराएको छ। के हाम्रो सडक पूर्वाधार पर्याप्त सुरक्षित छ? के सवारी साधनको नियमित प्राविधिक परीक्षण प्रभावकारी रूपमा भइरहेको छ? के चालकहरूको कार्यघण्टा, प्रशिक्षण र स्वास्थ्य अवस्था कडाइका साथ अनुगमन गरिन्छ? के आकस्मिक उद्धार प्रणाली पर्याप्त स्रोत–साधनसहित तयार अवस्थामा छ? यदि यी प्रश्नको उत्तर कमजोर छ भने सुधारको यात्रा आजैबाट सुरु हुनुपर्छ। दुर्घटनालाई नियति भन्दै टार्न मिल्दैन; नियतिभन्दा बलियो मानव प्रयास र नीति हुनुपर्छ। सुरक्षित सडक, जिम्मेवार यातायात प्रणाली र प्रभावकारी उद्धार संयन्त्र निर्माण गर्नु राज्यको दायित्व मात्र होइन, समाजको सामूहिक जिम्मेवारी पनि हो।

लिखु तामाकोसी गाउँ पालिका प्रमुख केशव महतको प्रयास पति उत्तिकै प्रेरणा दायिक रहयो  १२ जनाको असमयिक निधनप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना तथा क्षेती पुर्तिकोलागि  अध्यक्ष आफै सम्बन्धि निकाय सग निरन्तर समन्वय गरिरहेका छन  । साथै, उद्धारमा खटिएका सम्पूर्ण सुरक्षाकर्मी, स्थानीय बासिन्दा र स्वास्थ्यकर्मीप्रति सम्मान प्रकट गरिन्छ। दुर्घटना पीडादायी थियो, तर त्यसबीच देखिएको साहस र मानवता प्रेरणादायी छ। १५ मिनेटको समयान्तरले एउटा जीवन बचायो, र त्यही जीवनले कर्तव्य पूरा गर्दै आफ्नो प्रिय मित्रलाई अन्तिम विदाइ दिनुपर्‍यो। यो कथा संयोगको मात्र होइन—मानवताको गहिरो परिभाषा हो। अब हाम्रो दायित्व शोकमा सीमित नहुनु हो; यसलाई पाठमा रूपान्तरण गर्नु हो। संरचनागत सुधार, कडा अनुगमन, सचेतना र जिम्मेवारीको संस्कार स्थापित गरेर मात्रै हामी भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिने संकल्प पूरा गर्न सक्छौँ। दुःखको गहिराइबाट उठेको यही प्रतिबद्धता नै मृतकप्रतिको सच्चा श्रद्धाञ्जली हुनेछ।

गोताखोर सुरेन्द्र महत