सुनील सापकोटा
सिडनी, अस्ट्रेलियाबाट
भोलि २०८३ सालको नेपालीहरुको महान चाड दशैं। हाम्रो हिन्दु धर्म संस्कृतिमा दशैं वा नवरात्री पर्वमामा ९ दिन सम्म महादेवीको विभिन्न नौ अवतारहरुको पूजा अर्चना गरिने परम्परा चली आएकोछ। १) शैलपुत्री — पहिलो दिन पर्वतराज हिमालयकी पुत्री। शक्ति, स्थिरता र आत्मविश्वासको प्रतीक। २) ब्रह्मचारिणी — दोस्रो दिन तपस्या र संयमको स्वरूप। धैर्य, साधना र दृढ संकल्पको प्रतीक। ३) चन्द्रघण्टा — तेस्रो दिन शिरमा अर्धचन्द्र धारण गरेकी देवी। साहस, शान्ति र दुष्टमाथि विजयको प्रतीक। ४) कूष्माण्डा — चौथो दिन ब्रह्माण्डको सृष्टि गर्ने आदिशक्तिका रूपमा मानिन्छ। सृष्टि, ऊर्जा र जीवनशक्तिको प्रतीक। ५) स्कन्दमाता — पाँचौँ दिन कुमार कार्तिकेय (स्कन्द)की माता। मातृत्व, करुणा र संरक्षणको प्रतीक। ६) कात्यायनी — छैटौँ दिन असुर शक्तिको विनाश गर्ने योद्धा स्वरूप। न्याय, वीरता र विजयको प्रतीक। ७) कालरात्रि — सातौँ दिन उग्र र भयङ्कर स्वरूप। अज्ञान, भय र नकारात्मक शक्तिको विनाशको प्रतीक। ८) महागौरी — आठौँ दिन अत्यन्त शान्त र उज्ज्वल स्वरूप। पवित्रता, शान्ति र आत्मशुद्धिको प्रतीक। ९)सिद्धिदात्री — नवौँ दिन सिद्धि तथा आध्यात्मिक पूर्णता प्रदान गर्ने देवी। ज्ञान, सिद्धि र पूर्णताको प्रतीक। १०) विजयादशमी / दुर्गा विजय — दशौँ दिन दशौँ दिनलाई नवदुर्गाको अर्को छुट्टै अवतारभन्दा देवी दुर्गाको महिषासुरमाथिको विजय र धर्मको अधर्ममाथिको विजयका रूपमा लिइन्छ। छोटकरीमा भन्नुपर्दा शैलपुत्रीले शक्ति दिन्छिन्, ब्रह्मचारिणीले धैर्य, चन्द्रघण्टाले साहस, कूष्माण्डाले ऊर्जा, स्कन्दमाताले माया, कात्या यनीले वीरता, कालरात्रिले भयको अन्त्य, महागौरीले शान्ति र सि द्धि दात्रीले पूर्णता प्रदान गर्ने प्रतीकात्मक अर्थ राख्छन्। एउटा सानो कुरा स्पष्ट गरौँ ! त्यो के हो भने १० दिनमा भगवतीका १० अवतार भन्दा नवरात्रमा नवदुर्गाका नौ स्वरूप र दशौँ दिन विजया दशमी भन्नु शास्त्रीय/परम्परागत रूपमा बढी ठीक हुन्छ। हुनत मलाइ लागेको कुरा चाहिँ दशैं केवल टिका ,जमरा र भोजको पर्व होइन। यो मानिसभित्रको शक्ति, चेतना र आत्मविजयको पर्व हो। हिन्दू दर्शनमा आदिशक्ति / महादेवी एउटै परम शक्तिका रूपमा बुझिन्छिन्। उनै शक्ति कहिले पार्वती बनेर मातृत्व र करुणा देखाउँ छिन्, कहिले दुर्गा बनेर अन्यायविरुद्ध उभिन्छिन् र कहिले काली बनेर अज्ञान, अहंकार र अधर्मको संहार गर्छिन्। नवरात्रिका नवदुर्गा पनि यही शक्तिका क्रमिक प्रतीक हुन्—शक्ति, तपस्या, साहस, सृष्टि, मातृत्व, वीरता, भयको विनाश, शुद्धता र अन्ततः सिद्धि।यस अर्थमा महिषासुर कुनै बाहिरी राक्षस मात्र होइ न। मानिस भित्रको लोभ, अहंकार, क्रोध, मोह र अज्ञान पनि हो। दुर्गाको विजय भनेको ती नकारात्मक प्रवृत्तिमाथि विवेक र चेतना को विजय होला भन्ने मलाई पनि लाग्छ। त्यसैले दशैंको वास्तविक सन्देश के होला भने बाहिर देवीको पूजा त गरौँ, तर आफु भित्रको अन्धकारलाई पनि जितौँ। अरू माथि विजय भन्दा पहिले आफ्नै कमजोरीमाथि विजय प्राप्त गरौँ। यही आत्म विजय नै दशैंको वास्तविक दर्शन होला। धन्यवाद ! विजया दशमी को सबैमा शुभकामना !**
Leave a Reply